یک سال، همراه با بحران‌های بسیار


فرهاد درویشی*
واژه بحران از رشته پزشکی وارد علم سیاست شده و به شرایط غیرطبیعی و غیر‌نرمال دلالت دارد. وقتی شرایط از حالت عادی خارج می‌شود و سیاستمداران و سیاستگذاران در یک بازه زمانی کوتاه مدت، نیاز به تصمیم‌گیری اساسی دارند، می‌گویند شرایط بحرانی است. بحران اگر خوب هدایت شود، به حیات منتهی می‌شود و اگر درست هدایت نشود، به مرگ یا فروپاشی منجر می‌شود. با این تعریف از بحران، می‌توانیم بگوییم که در سال 96 کشور با بحران‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حتی طبیعی نسبتا زیادی مواجه بود. زلزله‌ای که در سرپل ذهاب پیش آمد و یا حادثه کشتی سانچی در آب‌های ژاپن، سقوط هواپیما و حتی حوادث دی ماه شرایط بحرانی برای ما ایجاد کرد. نگارنده در ادامه به برخی از این بحران‌ها می‌پردازد. آب، از مرز بحران گذشت... اول؛ مساله آب در کشور ایران، چه به دلیل تغییرات آب و هوایی که در این سال‌ها گرفتار آن بوده و چه به دلیل سیاست‌های غلطی که در زمینه بهره‌برداری از سفره‌های زیرزمینی داشتیم، از مرز بحران گذشته و به مرحله هشدار رسیده است. آب یکی از مسایل جدی است و بسیاری از کارشناسان معتقدند؛ کشور ما در سال‌های اخیر و به ویژه در ده سال آینده با آن مواجه خواهد بود، بحث بحران آب است که باید فکر اساسی در مورد آن شود. بحث جنگ آب ممکن است بین دو کشور بر سر منابع آبی اتفاق بیفتد و یا در درون یک کشور بین استان‌های مختلف باشد و امکان وقوع نزاع‌هایی بین صاحبان زمین در سال‌های آتی وجود دارد. خود بحران آب، به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، ممکن است منجر به مهاجرت‌های گسترده از یک استان به استان‌های دیگر و به دنبال آن مشکلات، ناآرامی‌ها و درگیری‌هایی بین مهاجرین یا ساکنان استان دیگر شود. می‌توان گفت که سال 96 نسبت به سال‌های پیش‌تر، مخاطرات آب بیشتری داشت و به همین دلیل نیاز به توجه و سیاستگزاری جدی در این حوزه دارد. تغییرات آب و هوایی و طبیعی هم می‌تواند به ما کمک کند تا از شدت بحران کاسته شود؛ ولی مهم‌تر از آن به نظر من نیاز به مدیریت بحران آب در حوزه سیاستگزاری؛ چه در بخش کشاورزی و چه در بخش آب‌های آشامیدنی است. کشاورزی؛ فرصت ها و تهدیدها دوم؛ این یک واقعیت است که از یک طرف کشاورزان ما اعتراض دارند به این که محصولات تولیدی آنها روی دستشان مانده و به فروش نمی‌رسد و از طرف دیگر هزینه‌های تولید آنها بیش‌ از دستاوردهایی است که به دست می‌آورند و از طرف دیگر می‌بینیم که مصرف‌کننده نیز ناراضی است و محصولات با قیمت گران به دستشان می‌رسد. به همین دلیل به نظر می‌رسد که بحث واسطه بین تولید‌کننده و خریدار باید مدیریت شود. در حال حاضر در زمینه کالای استراتژیکی چون گندم و برخی محصولات دیگر، چون خرید تضمینی دارد، مشکل کمتر است. اما در حوزه محصولات دیگر خصوصا محصولاتی چون میوه‌های درختی و صیفی‌جات، به دلیل ورود نکردن دولت و یا نبود امکان ورود دولت به این حوزه، واسطه‌ها هستند که وارد میدان می‌شوند و با قیمت نازل و در بسیاری از مواقع پیش از مرحله برداشت، آنها را پیش خرید می‌کنند و با انبار کردن در مواقعی که فکر می‌کنند بازار کشش دارد با قیمت بالاتر به دست مصرف‌کننده می‌رسانند. به همین خاطر است که می‌بینیم هم تولید‌کننده ناراضی است و هم مصرف‌کننده. فاصله قیمت بین محصولی که از کشاورز خریداری می‌شود و آن چه در بازار عرضه می‌شود، نشان از سود کلانی است که واسطه‌ها به دست می‌آورند. متاسفانه چون به بخش تعاونی توجه جدی نشده، نبود تعاونی‌های روستایی و کشاورزی که متشکل از خود تولیدکننده‌ها باشند و با سرمایه‌گذاری در این زمینه محصولات خرد را بخرند و با قیمت مناسب‌تری در اختیار مصرف‌کننده بگذارند، در این حوزه احساس می‌شود و کماکان با مشکلات درگیر هستیم. اعتراضات کارگران و کشاورزان که در سال 96 نیز با آن رو‌به‌رو بودیم، به نظر من بسیار جدی است و ممکن است سال آینده هم با جدیت بیشتری مطرح شود، زیرا کارگران و کشاورزان در ازای زحمتی که می‌کشند، دسترنج‌شان کفاف مسایل معیشتی را نمی‌کند. اتفاقات دی ماه؛ ناکارآمدی‌ها و سیاست‌های غلط سوم؛ اتفاقات دی ماه سال جاری یکی از بحران‌هایی بود که کشور را به مخاطره انداخت. برای این که بدانیم در آینده نیز شاهد این حوادث باشیم یا خیر، باید عوامل مختلفی را مد نظر قرار دارد؛ اما به اعتقاد نگارنده، تا به صورت ساختاری به مسایل و مشکلات توجه نشود و نگاه ما بلند‌مدت نباشد، امکان وقوع مجدد آن وجود دارد. البته در اعتراضات اخیر، مساله جدیدی که شاهد بودیم، این بود که اکثریت قریب به اتفاق مسئولان به این مساله اعتراف و اذعان کردند که بخش قابل توجهی از این اعتراضات ناشی از ناکارآمدی‌ها و سیاست‌های غلط آنها بوده است. اگر این اعتراف مقدمه‌ای باشد برای یک تغییر و تحول اساسی در رویکردها و سیاست‌ها و نحوه اجرا و سیاستگزاری و انتخاب بهتر متصدیان اجرای سیاست‌ها و نظارت‌ها و ارزیابی‌ها؛ می‌توان آن را به فال نیک گرفته شود. این اعتراضات به عنوان هشدار به ما گوشزد کرد که مشکلات اساسی کجاست و باید چه کار کرد؛ اما اگر بعد از گذشت مدتی آن را به فراموشی بسپاریم و بگوییم چون مردم اعتراض نمی‌کنند، پس دیگر مشکلی وجود ندارد، من فکر می‌کنم که ممکن است اعتراضات به بهانه دیگری سر باز کند و با شدت بیشتر از گذشته هم مطرح شود. ریزگردها و آلودگی هوا و ضرورت افزایش تدبیرها چهارم؛ دولت معتقد است کارهایی را در زمینه مهار ریزگردها و آلودگی هوا شروع کرده است. نتیجه این اقدامات و سیاست‌ها ممکن است در کوتاه‌مدت خود را نشان ندهد؛ اما این امیدواری وجود دارد که در بلند‌مدت، به ویژه در زمینه کانون‌های بحران‌زای ریزگرد که در خارج از کشور وجود دارد، با کشورهای منطقه تعامل و همکاری داشت و در داخل کشور نیز اقدامات مثبتی انجام شود و نظارت مداوم باشد. همچنین در بحث آلودگی هوا، اگر بنزین با استانداردهای بالا در پالایشگاه خلیج‌فارس تولید شود تا حدودی می‌توان مساله را کنترل کرد؛ اما این موضوع هم نیاز به اقدامات کوتاه‌مدت دارد و هم دراز‌مدت و ما باید این دو را به صورت توامان دنبال کنیم تا امیدوار باشیم اوضاع در سال 97 بهتر از سال 96 باشد. دولت، مجلس، شوراها و شهرداری‌ها هر کدام تا حدی می‌توانند در کاش بحران‌ها و یا شد‌ت گرفتن آنها نقش داشته باشند؛ اما باید بدانیم که دستگاه اجرایی به تنهایی نمی‌توانند، ‌متولی این امر باشند. امروزه نیاز به فعالیت سه قوه و دستگاه‌هایی که خارج از این سه قوه هستند، حس می‌شود. همه ارگان‌ها و سازمان‌های نظام باید در این زمینه برنامه‌ریزی کنند و با اعمال سیاست‌هایی که خاص هر بحران هست، برنامه‌ریزی‌های کوتاه‌مدت و بلند‌مدت انجام دهند تا بتوان امیدوار بود که اگر نگوییم این بحرن‌ها به طور کامل از بین برود؛ اما میزان رشدشان کاهش پیدا کند و در یک بازه زمانی دراز‌مدت بر آنها فایق آییم. تا انتخابات مجلس شورای اسلامی در سال 98 ما فاصله زیادی داریم و چگونگی انتخابات و گرایش و رای مردم بستگی به عوامل مختلفی دارد که باید در جای خود صحبت کرد؛ اما من تصور می‌کنم به هر میزان که دولت در چند سال آینده موفق‌تر عمل کند و مجلس شورای اسلامی که اکثریت آن با لیست امید است کارنامه موفق‌تری داشته باشد، قاعدتا با افزایش امید در مردم احتمال رای‌آوری مجدد جریان معتدل و اصلاح‌طلب هم بیشتر خواهد بود. * دکترای علوم سیاسی، عضو هیات علمی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی‌(ره)

چهارشنبه 23 اسفند 1396
05:56:58
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT