درب کوشک؛ یکی از سه دروازه تاریخی مانده در ایران


ناصر نیلی
به اعتقاد کارشناسان میراث فرهنگی، دروازه درب کوشک قزوین به همراه سردر باغ ملی در تهران و ورودی ارگ سمنان سه دروازه تاریخی باقی مانده کشور هستند، که معرفی و حفاظت از این بنای مهم کهن شهر قزوین نیازمند توجه بیشتر مسئولان است. در گذشته، شهرها محصور به حصار یا دیوار بودند و تردد به داخل یا خارج از شهرها از طریق دروازه‌های موجود در دیوار دور شهر صورت می‌گرفت. تعداد دروازه‌های یک شهر بستگی به اندازه شهر و میزان رفت‌وآمد در آنها داشته است و دروازه‌ها به گونه‌ای ساخته می‌شدند تا دسترسی به شهر و خروج مردم، وسایل نقلیه، کالاها و حیوانات با کنترل صورت گیرد. دروازه شهرها در آن زمان کاربردهای مختلفی مانند دفاع، امنیت، ایمنی، تجارت و کسب عوارض داشتند و برای همین توسط نظامیان یا مقامات شهری اداره می‌شدند و همچنین این مکان‌ها محلی برای اعلان اطلاعیه‌‌های مالیاتی و عوارض، قوانین و مقررات محلی بوده‌اند.  قزوین، شهری با 9 دروازه مدیرکل میراث فرهنگی استان در این باره به ایرنا می‌گوید: شهر قزوین در نیمه قرن سوم هجری قمری دارای هفت دروازه بوده است که امکان ورود به شهر را فراهم می‌ساختند که با توجه به گسترش شهر و افزایش جمعیت در دوره قاجاریه 2 دروازه نیز به آنها اضافه و در مجموع 9 دروازه در گرداگرد قزوین که با حصار پیرامون شهر به یکدیگر می‌پیوستند؛ وجود داشته است. محمدعلی حضرتی می‌افزاید: این 9 دروازده در دوران قاجاری عبارت بود از پنبه ریسه (در شرق خیابان طالقانی کنونی)، راه (درب) کوشک (شمال شرق)، شیخ‌آباد (خیابان سعدی، شمال غربی)، رشت(غرب)، دروازه مغلاوک یا دروازه همدان (در جنوب غربی)، خندق بار، شهزاده حسین(جنوب)، مصلی(جنوب شرق) و تهران (شرق) که هم‌اکنون از میان آن بناهای باشکوه، تنها دو دروازه تهران و راه کوشک باقی مانده‌ و بقیه در اثر خیابان‌کشی‌ها و عدم توجه به مرور زمان ویران شدند دروازه تهران قدیم یا دروازه قدیم تهران دروازه‌ای تاریخی در ورودی جنوب شرقی قزوین است که جاده تهران قزوین از آنجا وارد شهر می‌شد. او با اشاره به جای ماندن تنها دو دروازه تهران و راه کوشک اضافه می‌کند: دروازه راه کوشک یکی از کهن‌ترین دروازه‌های شهر است که به سوی الموت، رودبار شهرستان و کوشک و شکارگاه‌های شمال قزوین باز می‌شده و دارای یک ورودی با قوس نیم دایره است که در هر طرف راهرو، دو طاق‌نما ساخته شده که با نرمی به سوی بیرون پیش آمده و حالت آغوش گشوده را تداعی می‌کند واین دروازه تنها یک نما به سوی خارج شهر دارد. مدیرکل میراث فرهنگی استان تصریح می‌کند: دروازه راه کوشک به عنوان یکی از دروازه‌های شهر قزوین به حساب می‌آید که بنای موجود در این محل بیش از 1000 سال قدمت دارد؛ ولی شکل ظاهری و فعلی این دروازه مربوط به دوران قاجاری است و کاشی کاری‌های این بنا به دوران حکمرانی شاهزاده میرمحمدحسین عضدالملک در قزوین متعلق به سال 1296 هجری قمری است. حضرتی ادامه می‌دهد: این دروازه نیز همانند سردر باغ ملی در تهران و دروازه ارگ در سمنان تنها دروازه‌های باقی مانده از گذشته با نقش اصیل خود در کل ایران هستند. او یادآور می‌شود: دروازه تهران قدیم شهر قزوین نیز از دیگر دروازه‌هایی از این نوع است، ولی در سال 1348 کاشی کاری مجدد شده و مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت و این اثر در تاریخ 30 مرداد 1354 با شماره 392 به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این پژوهشگر حوزه قزوین‌شناسی تاکید می‌کند: کارهای زیباسازی ازجمله نورپردازی مجموعه درب کوشک و همچنین مرمت این مجموعه در سال‌های 1380 تا 1381 انجام گرفته است و نورپردازی بسیار خوبی در این مجموعه شده ولی متاسفانه در سال‌های اخیر این تاسیسات به شدت آسیب دید و از بین رفتند و همچنین آسیب‌هایی نیز به خود بنا و کاشی‌کاری‌ها آن به علت شیوع هولیگانیسم (شرورگری و لات‌بازی) در آن منطقه در جهت افروختن آتش به کاشی کاری پایه ارزشمند این بنا وارد شده است و جا دارد که نیروی انتظامی به میراث فرهنگی در جهت حفظ بنا و کاشی کاری موجود کمک بیشتری بکند تا از تجمع افراد ولگرد در جهت تخریب این بنای باشکوه جلوگیری به عمل آید. حضرتی خاطرنشان می‌کند: میراث فرهنگی همواره آمادگی همه جانبه در جهت مرمت و احیای این مجموعه تاریخی را در صورتی که آزادسازی از جبهه شرقی دروازه صورت پذیرد دارد؛ چراکه آزادسازی از منظر شرقی یعنی در معرض دید عمومی قرار گرفتن این بنای ارزشمند تاریخی در شهر قزوین است او اذعان می‌کند: یکی از بزرگترین بی‌مهری‌های تاریخی در شهر قزوین ساخت بنایی چند ده طبقه در حاشیه این دروازه است که ساخت این برج اشتباهی عمدی به حساب می‌آید که جبران آن بسیار گران تمام می‌شود. مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اظهار می‌کند: این بنا از نظر خاک‌شناسی و ضوابط و اصول شهرسازی بسیار بسیار ضعیف است؛ چراکه برای مثال نشست خیابان‌های مجاور و همچنین با توجه به حجم ترافیک سنگین روزانه خیابان نادری و عدل با راه‌اندازی این برج کاملا نقطه مرکزی شهر قفل خواهد شد و روزانه دچار بحران شدید خواهد شد. حضرتی همچنین می‌افزاید: این بنا در کنار مجمع تاریخ ارمنی مزار (آرامگاه ارامنه قزوین) قرار داشت که چندین سال قبل تخریب شد در حالی که این بنا نماد همزیستی مسالمت امیز ادیان در قزوین بود و با این کار بخش مهمی از تاریخ 200 ساله گذشته شهر قزوین مخدوش شد.  درب کوشک، گنجینه‌ای در معرض آسیب یک کارشناس بناهای تاریخی قزوین نیز معتقد است: دروازه تاریخی درب کوشک یک گنجینه است که امروز در معرض آسیب قرار گرفته است. محسن شیخ‌الاسلام می‌گوید: ساخت برج تجارت در مجاورت این بنای باشکوه و کم‌نظیر لطمه جبران ناپذیری را به آن وارد ساخته است و به جلوه‌های بصیری این مکان آسیب وارد ساخته است. او با اشاره به مزاحمت این برج در مقابل دروازه درب کوشک، اضافه می‌کند: فاضلاب خانه‌های اطراف این بنا موجب سستی این بنا می‌شوند و آن را در معرض خطر قرار می‌‌دهند؛ اما حل این مشکلات به لحاظ نیازمندی به منابع مالی قابل توجه از عهده میراث خارج است و این مهم باید توسط شهرداری دنبال و پیگیری شود. این کارشناس با اشاره به لزوم تملک واحدهای مسکونی و تجاری چسبیده به این بنای تاریخی در جهت حفظ و نگهداری بهتر این اثر تاریخی، خاطرنشان کرد: میراث فرهنگی، همسایگان این بنا را معارض تلقی نکرده زیرا در برهه‌ای از زمان شهرداری به توسعه تجاری این منطقه پرداخته و امروز در جهت رفع این این مشکلات به جز شهرداری هیچ نهادی نمی‌تواند در رفع این مشکل تاثیرگذار باشد.

سه شنبه 22 اسفند 1396
05:12:08
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT