روستاهای استان قزوین متروکه می‌شوند!


فتانه سعیدی
آمار دقیقی از روستاهایی که در طول سه دهه گذشته در استان قزوین خالی از سکنه شده و با مهاجرت ساکنانش به شهرها و دیگر نقاط استان، اینک روستایی متروکه به شمار می‌روند؛ در دست نیست. با این همه، معاون هماهنگی امور اقتصادی استاندار قزوین، چندی پیش از متروکه شدن 200 روستای استان تنها در 10 سال گذشته خبر داده و اعلام کرده بود بیشتر ساکنان این روستاها به حاشیه شهرها مهاجرت کرده‌اند. منوچهر جبیبی، پیش از این نیز آمار دیگری را در جلسه تدوین سند توسعه روستایی استان مطرح کرده بود. به گفته وی، در سال‌های گذشته تعداد روستاهای استان یک هزار و‌ 150 آبادی بوده که امروز با خالی شدن 308 روستا از سکنه، تعداد روستاهای استان به 842 آبادی رسیده است.» معاون اقتصادی استاندار در همان جلسه، تاکید کرده بود: «مهاجرت روستائیان و خالی شدن برخی مناطق روستایی نگران‌کننده است و افزایش جمعیت شهری به ۷۳ درصد و بالاتر از میانگین کشوری نشان می‌دهد تداوم بی‌توجهی به اقتصاد، عمران وآبادانی روستاها پیامدهای بیشتری خواهد داشت.» در اینکه بی‌توجهی به اقتصاد، عمران و آبادانی روستاها یکی از دلایل مهم مهاجرت روستاییان به شهرها و در نتیجه متروکه شدن روستاها گردیده است؛ تردیدی نیست؛ اما کارشناسان و صاحب‌نظران حوزه معماری و مردم‌شناسی دلایل دیگری را نیز برای خالی شدن روستاها از ساکنانش ذکر می‌کنند. مهندس سید محمد بهشتی، رییس پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور یکی از این صاحب‌نظران است. وی با هشدار نسبت به کاهش تعداد روستاها به کمتر از دوره اشکانی در ایران می‌گوید: «برای تداوم زندگی در ایران؛ چه در شهرها و چه در روستاها، راهی جز اتکا به الگوی توسعه پایدار برخاسته از هزاران سال تجربه‌ی تعامل با محیط یعنی «میراث فرهنگی» نداریم.» رییس پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با اشاره به چند مصداق درباره‌ی موضوع میراث روستایی و توسعه پایدار که سبب ساز مهاجرت روستاییان به شهرها گردیده است؛ می افزاید: «به دنبال زلزله خرقان در استان قزوین در سال 1381 عازم منطقه شدم تا از نزدیک روند مرمت برج‌های معروف خرقان را بررسی کنم. در آن نزدیکی روستایی بود که بنیاد مسکن، ساختمان‌های ویران را با بناهای جدیدِ محکم و مقاوم در مقابل زلزله جایگزین می‌کرد؛ اما اهالی به باغداری و دامداری اشتغال داشتند و به دلیل نبود جاده مناسب محصولات باغی را تبدیل به خشکبار می‌کردند؛ ولی سقف خانه‌های بازسازی شده که شیروانی بود؛ امکان خشک کردن میوه‌ها را فراهم نمی‌کرد. همچنین برای دام‌های اهالی آغل زیر خانه‌ها درنظر نگرفته بودند. یعنی اگر 40 درصد روستا در اثر زلزله تخریب شده بود در آینده‌ای نزدیک کل روستا در اثر بازسازی نادرست ویران می‌شد. زیرا امکان تولید از روستاییان سلب شده بود و بدین ترتیب آن روستا فقط می‌توانست خوابگاه باشد.» بهشتی اضافه می کند: «تقریبا در همان زمان از روستای انبُه در استان قزوین نیز دیدن کردم که به دلیل محدودیت سطح زمین تنها میزبان 300 خانوار بود و مازاد این جمعیت در خیابان چراغ برق تهران بورس لوازم یدکی را می‌چرخاندند. دلیل این جمعیت‌فرستی بیکاری و مشکلات معیشتی نبود. زیرا در آن روستا همه مشغول تولید بودند. 20 هزار راس دام داشتند و بهترین زغال اخته ایران را تولید می‌کردند. در انبُه برخلاف روستای مزبور هیچ نشانی از طرح‌های عمرانی دولت وجود نداشت و اصلا به همین دلیل چنین رونق داشت.» مشاور رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خاطرنشان می‌کند: «حواس‌مان هست که وقتی در روستا دخل و تصرف می‌کنیم؛ مجموعه‌ای از عوامل و مؤلفه‌ها را متأثر می‌کنیم. روزگاری شاید در ایران کمتر از 20 هزار زیستگاه وجود داشت؛ یعنی زمانی‌که تکنولوژی قنات تکوین نیافته بود و پهن‌کردن بساط زیست تنها در جوار آب‌های سطحی ممکن بود. از دوره اشکانی که قنات به صورتی فراگیر اشاعه یافت با بهره‌گیری هوشمندانه و ابداعات خلاقانه از ظرفیت‌های ایران توانستیم معماهای سرزمین را حل و فصل کنیم و 135 هزار روستا پدید آوریم که اغلب در نقاطی بسیار فقیر و خشک قرار دارند.» او با بیان این که جالب است که از سال 1335 تا امروز و با توجه به دخالت‌های گسترده دولت‌ها در سرنوشت روستاها و اصلاحات ارضی و غیره تعداد روستاها به 60 هزار عدد تقلیل یافته است؛ تاکید می‌کند: «دولت‌ها و کارشناسان دوره جدید ما به بت تکنولوژی مدرن سجده می‌کنند و امید دارند بواسطه تکنولوژی‌های صنعتی و مدیریتی و برنامه‌ریزی همه گرفتاری‌ها را مرتفع کنند؛ اما چرا چنین فاجعه‌ای در حال رقم خوردن است؟ اگر تلاش‌های پیگیر و پرهزینه آنها واقعا موثر بود، باید 135 هزار روستا اکنون به 250 هزار تا افزایش یابد؛ نه آنکه به 60 هزار روستا کاهش پیدا کند. حتی با توجه به بحران‌های متعدد طبیعی و غیره باید منتظر باشیم که همین تعداد نیز به کمتر از دوره اشکانی کاهش یابد.» با آنچه این صاحب نظر پُر سابقه حوزه معماری، مردم‌شناسی و میراث فرهنگی می‌گوید؛ آیا مسئولان دولتی در استان که بر نقش «بی‌توجهی به اقتصاد، عمران وآبادانی روستاها» در خالی شدن سکونتگاه‌های روستایی اذعان دارند؛ کماکان به طرح‌هایی برای برون‌رفت از این پدیده می‌اندیشند که همانند بازسازی‌های پس از زلزله سال 1381 منطقه آبگرم و آوج، سرانجامی جز خالی شدن روستاها ندارد!

يكشنبه 20 اسفند 1396
05:17:20
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT