از عطر هل تا بوی بهار


زهرا جباری
نوروز، در میان عیدهای ایرانی؛ یگانه است، نه از آن‌رو که با آدابی خاص و سنتی دیرپا گره خورده است و بهار طبیعت، بهانه زیبای آن است؛ بلکه از این رو که تنها به یک روز خاص و حتی چند روز ابتدای سال محدود نمانده و در دیرینه شهری چون قزوین، بیش از دو ماه به طول می‌انجامد. نوروز، آبستن آیین‌ها و سنت‌های دیرپا است. سنت‌هایی که هر یک، نه فقط رنگ و بوی بهار و زایش دوباره طبیعت را با خود دارند که آمیخته با اعتقادات مذهبی و باورهای ملی و محلی نیز هستند. راز ماندگاری نوروز را هم باید در همین آمیختگی و یکی شدن جست. در سنت‌ها و آیینی که در جان مردمان این سرزمین ریشه دوانده و گذار زمانه نیز نتوانسته است؛ نقش فراموشی بر آنها بزند و این عید کهن را، در حافظه‌ی ایرانیان و پارسی‌زبانان کم رنگ سازد. نوروز قزوینی‌ها، همانند دیگر ایرانیان، از خانه‌تکانی عید و دغدغه رخت نو و تهیه شیرینی و... آغاز می‌شود، اما چون دیگران، با سیزده بدر به انتها نمی‌رسد که برای مردمان این شهر کهن، نوزدهمین روز دومین ماه سال، برگ آخر دفتر این سنت دیرپای ایرانی است؛ آنجا که در مصلای شهر، نماز باران می‌خوانند و پنجاهمین روز بهار را نه از نحوست ایام، که به طلب رحمت الهی، از خشکی و خشکسالی و از فقر و تنگدستی بدر می‌کنند.  آیین سمنوپزان یکی از سنت‌هایی که از دیرباز، به عنوان آیینی نوروزی در میان قزوینی‌ها مرسوم بوده و هست، آیین «سمنوپزان» است. آیینی که هنوز هم در میان اهالی قزوین، بویژه ساکنان محله‌های قدیمی این شهر، نفس می‌کشد و بسیاری از زنان بر خود واجب می‌‌دانند در اسفند هر سال، با مهیا ساختن وسایل مورد نیاز، اقدام به پختن سمنو و برگزاری مراسم سمنوپزان کنند. سمنو در باور ایرانیان، نماد باروری گیاهان و سمبل برکت، فراوانی و نیرومندی است و گرچه، یکی از هفت‌گانه‌های ثابت سفره هفت‌سین به شمار می‌رود؛ اما در قزوین، با نذر و نیاز خاص زنان عجین شده است. نذر حضرت فاطمه زهرا‌(س) به هنگام سمنوپزان، جلوه خاصی دارد، به ویژه امسال که این ایام با فاطمیه هم پیونده خورده است. مراسم سمنوپزان در دیرینه شهر قزوین با آداب خاصی همراه است. این آیین از آن‌رو که قزوینیان معتقدند، صاحب اصلی آن خانم فاطمه زهرا‌(س) است؛ در فضایی آکنده از معنویت انجام می‌شود. بانوان قزوینی، برای پخت سمنو، در روزهای میانی اسفند آستین همت خود را بالا زده و با استفاده از مرغوب‌ترین محصول گندم سال که توسط بانی مراسم و بستگان و همسایگان نذر می‌شود؛ مراحل پاک کردن گندم تا فرآیند عمل‌آوری و پخش آن را با کار جمعی و مشارکتی انجام می‌دهند. صبح روز موعود، با سلام و صلوات و قلب‌هایی مملو از حاجت، درِ دیگ سمنو برداشته می‌شود؛ سمنویی که طعم آن به شیرینی قند است و رنگ آن، به فندقی خوش رنگ می‌ماند. در قزوین قدیم، برای توزیع سمنوی نذری نوروزی، آن را در کاسه‌های چینی که به سنگی معروف بود؛ می‌ریختند و با قرار دادن در داخل طبق، روی آن پارچه‌ای تمیز می‌انداختند. سپس کارگری، طبق را بر سر می‌نهاد و با راهنمایی یکی از نزدیکان بانی مراسم، به درب بستگان و آشنایان می‌بردند و توزیع می‌کردند؛ اما سالیانی است که دیگر نه از طبق‌کش‌ها خبری است و نه از کاسه‌های سنگی! در قزوین رسم است کسانی که بین آنان سمنو توزیع می‌شود؛ در عودت ظرف آن، شاخه نبات، شکر، شیرینی و یا نقل ریخته و به بانی خیر بر‌می‌گرداندند. پس از پخش سمنو، بخش دیگر آن به زنانی که نذر داشته و یا در این آیین مشارکت داشتند؛ داده می‌شود تا به عنوان مایه تبرک و نشاط بر سفره هفت سین نوروزی قرار داده شود. سمنویی که به باور قزوینیان، چشیدن و خوردن آن نیز، مایه سلامتی و قدرتمندی خواهد شد.  عطر هل، بوی بهار نرم نرمک بهار که از راه می‌رسد؛ زنان کدبانوی قزوینی در کنار تمام مشغله‌های این روزها به رسم دیرین، انواع شیرینی‌های سنتی مخصوص این شهر را به همان سبک و سیاق قدیمی طبخ می‌کنند و با اندیشه شیرین کامی اعضای خانه و میهمانان به پیشواز نوروز می‌روند. این روزها به هر کوچه و محله‌ای در بافت تاریخی قزوین که قدم می‌گذاری بوی عطر شیرینی مدهوشت می‌کند. عطر زعفران و هل، بوی دارچین و گلاب و... که ترکیب می‌شوند؛ نمی‌توانی بی‌خیال چشیدن طعم شیرینی‌هایی شوی که با ظرافت و هنر تمام در جمع‌های زنانه طبخ می‌شوند. این روزها، قزوینی‌ها آستین همت را بالا می‌زنند و هر یک به فراخور شرایطی که دارند؛ مشغول بخشی از کار شیرینی‌پزی می‌شوند. از آنجا که هر کاری آداب و رسوم خودش را دارد؛ جمعی که مشغول سنت شیرینی‌پزی می‌شوند پیش از هر کاری دست و دل به وضو می‌سپارند؛ چرا که معتقدند وضو ساختن پیش از دست زدن به شیرینی پختن، باعث برکت در خمیر و افزایش حجم شیرینی‌ها می‌شود. اجرای این سنت که نسل به نسل و سینه به سینه به امروزی‌ها رسیده، براساس اعتقادی قدیمی با سلام و صلوات آغاز می‌شود تا برکت و حرمت سفره‌ای که پهن شده، حفظ شود. تولید شیرینی سنتی در قزوین در گذشته کاملا درون خانوادگی بود؛ اما در دو سه دهه اخیر با ورود مسافران و گردشگران به قزوین و افزایش تقاضا برای خرید سوغات، این هنر بیش از پیش جنبه صنعتی و اقتصادی پیدا کرده است. باقلوای لوزینه و پیچ، پادرازی، نان برنجی، چایی، قندی، بادامی و گردویی، نازک پسته‌ای، گردویی و بادامی، نخودی، چرخی، لب پیچ، توت پسته‌ای و بادامی و اتابکی و حاجی کریمی از جمله شیرینی‌های سنتی قزوین به شمار می‌رود که نوع خانگی و البته بسیار خوش طعم و عطر آن را می‌توان در بزم عیدانه‌ی قزوینی‌ها در نوروز مشاهده کرد.  صدای پای نوروز‌ نوروزى‌خوانى یکى دیگر از آیین‌های اهالی قزوین در استقبال از نوروز به‌شمار مى‌رود. در زمان‌های نه چندان دور و در میانه اسفند پس از خانه تکانی نوروز، خانواده‌ها چشم به راه نوروزخوان‌ها بودند که اغلب از آبادی‌های شمالی قزوین می‌آمدند و با نغمه‌های خوش آهنگ شان، نوید صدای پای نوروز می‌شدند. گرچه دیری است که این آیین در این شهر به بوته فراموشی سپرده شده؛ اما هنوز هستند روستاییانی که آن را از سیاهه سنت‌های نوروزی خود پاک نکرده‌اند. در روستاهای الموت، نوروزى‌خوان‌ها در روزهای منتهی به بهار در دسته‌هاى دو تا چهار نفره، در کوچه ها به‌راه مى‌افتند و با خواندن اشعار کوتاه و بلند، طلیعه سال نو را به مردم مژده مى‌دهند. ساکنان با شنیدن صداى آنان، به استقبال آنها رفته و با دادن پول و شیرینى از ایشان پذیرایى مى‌کنند. سنت‌های نوروزی مردمان کهن شهر قزوین، تنها در آنچه گفته شد؛ خلاصه نمی‌شود که باید بر آن، آیین دیگری را نیز افزود. آیینی که در دل خود، مهربانی را به ارمغان می‌آورد و یادآور گشاده دستی بهار و خانه‌تکانی دل‌ها و رفع کدورت‌هاست. پس در استقبال از نوروز، در دل‌هایمان بذر محبت بکاریم و فردا که از راه رسید بهار، زیبایی لبخند را بر لب‌های شهر به تماشا بنشینیم.

شنبه 19 اسفند 1396
05:07:29
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT