تحریک مغز مانع از بروز اختلالات تکاملی می‌شود


مرضیه قنبری
«حدود 10 درصد از کودکان ایرانی دچار اختلالات تکاملی هستند.» این گفته مشاور دفتر سلامت خانواده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در امور رشد و تکامل ابتدای دوران کودکی است که چندی پیش در گفت‌وگو با ایرنا مطرح کرده است. دکتر مسعود احمدزاد با اعلام این آمار به این نکته نیز اشاره کرده است که میزان شیوع اختلالات تکاملی در کودکان ایرانی و سایر کشورهای دنیا تقریبا یکسان است. به گفته وی اگر 80 تا 90 درصد اختلالات کودکان به موقع تشخیص داده شوند و اقدامات درمانی مناسب که عمدتا غیردارویی و مبنتی بر آموزش است بر روی آنان انجام شود؛ می‌توانند به تکاملی مشابه کودکان سالم دست یابند. احمدزاد در ادامه به ارتقای سیستم غربالگری و شناسایی افراد مبتلا به اختلالات تکاملی در قالب نظام مراقبت از کودکان اشاره کرده و گفته است: براساس این سیستم، کودکان از بدو تولد تا پنج سالگی، شش بار به صورت غربالگری و 12 بار به صورت پایش تحت معاینه اختلال تکاملی قرار می‌گیرند.  ضرورت تکمیل دقیق پرسشنامه‌ها توسط والدین نوزادان منظور مشاور وزیر بهداشت در خصوص پایش اختلالات تکاملی همان پرسشنامه‌هایی است که والدین در هنگام مراجعه به مراکز بهداشتی برای تعیین و کنترل قد و وزن نوزادان و کودکان خود دریافت کرده و می‌بایستی تکمیل کنند. پرسشنامه "ASQ" که در قالب آن سوالات فراوانی در خصوص وضعیت تحرکی و تکلم و توانمندی‌های کودکان مطرح شده و والدین بایستی با دقت اقدام به تکمیل آن کنند. پرسشنامه‌هایی که پس از تکمیل از طریق مراقبت سلامت مورد ارزیابی قرار گرفته و در صورت احتمال بروز هرگونه اختلالات تکاملی والدین برای بررسی بیشتر وضعیت فرزندشان فرا خوانده و به مراجع مربوطه ارجاع می‌شوند. در همین باره، دکتر زهرا پیرزاده متخصص کودکان و فوق‌تخصص مغز و اعصاب، در گفت‌وگو با «ولایت» بر توجه ویژه در تکمیل درست این پرسشنامه تاکید کرده و با اشاره به ساختار فعالیت مغزی انسان، می‌گوید: نوزاد در هنگام تولد دارای یک سری سلول‌های مغزی است که اگر به آنها آسیبی وارد شود؛ به هیچ وجه امکان ایجاد مجدد آن وجود ندارد. وی با بیان اینکه در کنار سلول‌های تخصصی مغزی، نوزاد تازه متولد شده دارای ذخیره سلول عصبی نیز هست؛ ادامه می‌دهد: این سلول‌ها به شرط انجام اقداماتی همچون اقدامات توان‌بخشی و دریافت تحریکات مناسب، امکان تبدیل شدن به سلول‌های عصبی تخصصی را دارند؛ ولی اگر تحریکات و اقدامات توان بخشی مناسب را دریافت نکنند به تدریج تحلیل و با افزایش سن از بین می‌روند. این فوق‌تخصص مغز و اعصاب ادامه می دهد: با زبان ساده تر می‌توان گفت اگر سلول‌های مغزی کودکی در سنین پایین‌تر دچار آسیب شود با تحریکات مناسب و اقدامات توان بخشی موثر می‌توان این سلول‌های ذخیره مغزی را جایگزین سلول‌های تخصصی که آسیب دیده‌اند؛ کرد. از این روست که تاکید ما بر آن است تا در صورت امکان بروز هرگونه اختلال تکاملی در تکلم، حرکت و یا قدرت‌شناختی کودک هر چه زودتر شناسایی و درمان موثر از طریق اقدامات توان‌بخشی انجام شود. دکتر زهرا پیرزاده ادامه می‌دهد: وقتی والدین، نوزادان و یا کودکان کوچک خود را به مراکز بهداشتی برای کنترل رشد فیزیکی از قبیل دور سر، قد و وزن و یا تزریق واکسن می‌برند به آنها پرسشنامه‌ای با عنوان "ASQ "داده می‌شود تا والدین نسبت به تکمیل آن اقدام کنند. این اقدام در راستای آن است تا رشد فیزیکی کودک و روند تکامل او نیز مورد ارزیابی قرار گیرد. وی با تاکید بر توجه ویژه والدین در تکمیل این پرسشنامه‌ها، به سوالات طرح شده در قالب آن پرداخته و اظهار می‌دارد: در قالب سوالات طرح شده روند تکاملی کودک پس از تکمیل از طریق مراقب سلانت و بهیار مربوطه مورد ارزیابی قرار گرفته و در صورتی که احتمال بروز اختلالی در نوزاد و یا کودک وجود داشته باشد، او را برای انجام بررسی‌ها یا معاینات بیشتر به متخصصان مربوطه ارجاع می‌دهند. این فوق‌تخصص مغز و اعصاب با اشاره به اهمیت دادن پاسخ‌های درست از سوی والدین و یا هر فرد دیگری که نگهداری نوزاد و کودکان بر عهده دارد، پاسخگویی درست به این پرسشنامه‌ها را دارای اهمیت بسیاری دانسته و یادآور می‌شود: وقتی نوزادی به دنیا می‌آید امکان تشخیص اختلالات تکاملی در او وجود ندارد؛ ولی به مرور زمان و با بزرگ‌تر شدن او و بر اساس رفتارهایی که نشان می‌دهد؛ امکان تشخیص این گونه اختلالات ایجاد می‌شود.  درمان اختلالات تکاملی در سنین پایین‌تر کم هزینه‌تر و بهتر است دکتر پیرزاده با بیان اینکه ممکن است اغلب والدین قادر به شناخت این اختلالات نباشند؛ درمان این اختلالات را منوط به شناسایی به موقع آن دانسته و ادامه می‌دهد: اگر این اختلالات زودتر شناسایی شود باید با انجام فعالیت‌های توان‌بخشی نسبت به درمان این گونه اختلالات اقدام کرد؛ در این صورت امکان درمان بهتر، راحت‌تر و با هزینه کمتر بیشتر است. پیرزاده سن شناسایی مناسب اختلالات تکاملی را زیر سه سال عنوان کرده و می‌افزاید: متاسفانه مشاهده شده است که در صورت شناسایی این گونه اختلالات در سنین بالاتر ضمن کاهش احتمال درمان، زمان بر و هزینه بر نیز هست از این رو تاکید ما بر آن است تا با دقت در تکمیل پرسشنامه‌های مربوطه اقدان کنند و یا در صورت مشاهده هر گونه رفتار و حرکتی غیر طبیعی که می‌تواند منشا اختلال باشد؛ برای بررسی بیشتر به پزشک و یا متخصصان این امر مراجعه کنند. وی در بخش دیگری از سخنانش با طرح این سوال که "چه چیزی مانع تکامل می‌شود؟"، نداشتن تحرک را یکی از دلایل عدم تکامل به ویژه در سنین پایین‌تر دانسته و ادامه می‌دهد: یکی از اصول اولیه و مهم برای تکامل فرد، تحریک و فعالیت مغز با انجام فعالیت‌های بدنی و فکری است. این فوق‌تخصص مغز و اعصاب توضیح می‌دهد: کودک ذاتا دنبال تحرک فیزیکی و انجام فعالیت‌های فکری است. در اینجا نیاز است تا والدین بسترهای مناسب آن را برای کودک فراهم آورند. دکتر پیرزاده با اشاره به اهمیت بازی و تحرک بدنی در کودکان می‌افزاید: با بازی و فعالیت بدنی کودک ضمن یادگیری مهارت‌های مختلف می‌تواند مهارت‌های اجتماعی را نیز فرا گیرد. مساله دیگر برقراری ارتباط، صحبت کردن و همچنین انجام بازی‌های مختلف با کودکان است، مسایلی که در تکامل کودک بسیار مهم است؛ ولی متاسفانه گاهی دیده می شود توجه ویژه‌ای به آن نمی‌شود.  تماشای تلویزیون برای کودکان زیر دو سال ممنوع وی با اشاره به مضرات تماشای تلویزیون برای کودکان زیر دو سال بر ضرورت توجه به این موضوع از سوی والدین تاکید کرده و می‌گوید: تماشای تلویزیون برای این کودکان باید ممنوع باشد؛ چرا که این رفتار مانع از تکامل کودک می‌شود. فوق‌تخصص مغز و اعصاب در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو، عادت دادن کودکان به استفاده از تبلت و گوشی‌های هوشمند را به عنوان یک سم در روند تکاملی کودک عنوان کرده و تصریح می‌کند: متاسفانه اغلب اوقات شاهد آن هستیم که والدین به دلایل مختلف همچون نداشتن وقت و حوصله کافی و یا چشم و هم چشمی اقدام به خرید تبلت و گوشی برای کودکان خود می‌کنند؛ اقدامی که می‌تواند به شدت در روند تکاملی کودک آسیب‌زا باشد. دکتر پیرزاده، با نفی این اقدام، مجددا اهمیت بازی با کودکان برای شکوفایی استعداد آنها را پیش کشیده و ادامه می‌دهد: انجام بازی‌هایی چون قایم باشک، اوریگان (شکل‌سازی با کاغذ) و یا هر نوع بازی فکری و فیزیکی که باعث تحریک مغز شود؛ می‌تواند بسیار موثر باشد.  تغذیه مناسب برای توانمند شدن مغز کودک ضروری است وی در ادامه تغذیه سالم کودکان را یکی از لازمه‌های توانمندسازی مغز می‌داند و با اشاره به اهمیت این موضوع تاکید می‌کند: توجه ویژه به تغذیه کودک بسیار جدی است و به او کمک می‌کند تا روند تکاملی را به خوبی طی کند. این پزشک متخصص کودکان بیمارستان قدس با بیان اینکه یکی از دلایل اصلی در بروز پیش فعالی کودکان، کمبود ذخیره آهن در بدن کودکان است؛ بر ضرورت توجه به این مساله تاکید کرده و یادآور می‌شود: متاسفانه برخی از خانواده‌ها به این موضوع توجه جدی نداشته و حتی با وجود آنکه مراکز بهداشتی به صورت رایگان قطره آهن در اختیار والدین قرار می‌دهند از دادن آن به کودک‌شان امتناع می‌کنند. پیرزاده با بیان اینکه در اغلب موارد رژیم غذایی کودکان نیاز بدن آنها به آهن را تامین نمی‌کند؛ دادن این گونه مکمل‌ها به کودکان را لازم دانسته و تاکید می‌کند: به هیچ وجه تاکید ما بر شربت‌ها و مکمل‌های خارجی نیست؛ چرا که مکمل‌های داخلی می‌توانند پاسخگوی نیاز بدن کودک باشند. به گفته وی بخشی از اختلالات تکاملی ریشه ژنتیکی داشته و بخشی نیز محیطی و اکتسابی است. این پزشک متخصص اضافه می‌کند: برخی از بیماری‌ها مثل می‌تواند در بروز اختلالات تکاملی اثر گذار باشد که اینها جنبه ژنتیکی دارند. دکتر پیرزاده همچنین ادامه می‌دهد: اما گاهی دیده می‌شود ریشه اختلالات تکاملی مشکلات محیطی است به عنوان مثال ایجاد بیماری مننژیت می‌تواند منجر به بروز این گونه اختلالات گردد.

سه شنبه 15 اسفند 1396
05:10:36
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT