خرج مرجعیت


اینکه برای هر هدف کوچکی، بخواهیم سرمایه‌ بزرگی را هزینه کنیم؛ خلاف تدبیر و عقلانیت است؛ اما عده‌ای مع‌الاسف به دلیل آسانی این روش، بدون ارزیابی هزینه ـ فایده به این عمل نکوهیده مبادرت می‌ورزند.


¢

بدون شک مرجعیت یکی از بزرگترین سرمایه‌های ساختاری تشیع است. علت ماندگاری‌اش، انعطاف‌‌پذیری و اثرمندی اقئضائات زمانی و مکانی در نظریات فقهی است.

روشن است که انعطاف‌پذیری به معنای عبور از اصول نیست؛ بلکه تطبیق مصادیق روز به مفاهیم حقیقی است.

نظریات و فتاوی فقهی، عموما ذکر مفاهیمی است که شخص خود مصادیق آن را تعیین می‌کند. مثلا شکستن روزه واجب، حرام است. اما اگر پزشک اعلام کند که گرفتن روزه برای این مرد مشخص به دلیل بیماری اشکال دارد؛  وجوب آن  از بین می‌رود. در عین حال علیرغم نظر پزشک چنانچه خود بیمار احساس کند که توانایی حفظ روزه را دارد؛ می‌تواند آن را حفظ کند و دچار گناه نشده است.

بدیهی است حکم احکام از فتاوی جداست. شراب حرام است و مسلمان نمی‌تواند بگوید که در مورد من خوردن شراب حرام نیست. اما مثلا اگر زنده ماندن بی‌گناهی یا حفظ اوجبی منوط شود به خوردن شراب؛ فرد می‌تواند به تشخیص خود و تا زمان وجود شرط، به این عمل مبادرت ورزد.

¢

ماجرای حلال شدن ماهی ازن برون توسط امام خمینی از موارد مهم مبحث استفتاء می باشد که مع‌الاسف درک عمومی نشده است. عده‌ای هنوز متحیرند که چگونه امام (ره) حرامی را حلال اعلام کرده است. در حالی که امام حرام را حلال نکردند؛ بلکه به دلیل نظر کارشناسان مصداقی را از شمول یک حکم معاف کردند.

اینکه ماهی بدون فلس حرام است؛ حکمی است که به استحکام سابق است. اما وقتی کارشناسان اعلام می‌دارند که ازن برون دارای فلس است؛ امام می‌فرمایند خوب خود به خود از دایره حرام خارج می‌شود.

در مورد حلیت شطرنج مساله از این هم پیچیده‌تر شد. تا جایی که بعضی افاضل حوزه مساله‌دار شدند و به امام (ره) نوشتند که برخلاف استفتایی که شده و شطرنج را آلت قمار ندانسته‌اند؛ و فتوای حلیت آن را گرفته‌اند؛ شطرنج ابزار قمار است .

حضرت امام به آن شخص فرمودند از شما بعید است این پرسش. پاسخ استفتاء شما که شطرنج را ابزار قمار می‌شناسید؛ حرام بودن آن است؛ اما برای آنکه آن را ابزار قمار نمی‌داند؛  مباح .

اینجا باز هم حکم تغییر نکرده است. شناخت مصادیق متفاوت؛ فلذا انتساب حکم به آن مختلف است.

از بارزترین مثال‌ها مورد موسیقی است. فردی استفتاء کرده بود که بسیاری از موسیقی‌های صدا و سیما مطرب است. امام فرمودند: اگر در شما ایجاد طرب می‌کند؛ حرام است و گوش نکنید!

¢

کسانی نظرات و برداشت‌هایی از مسایل اجتماعی دارند که مسایلشان را بر آن اساس طرح می‌کنند؛ لذا مراجع عظام هم به عین سوال آنان پاسخ می‌دهند.

وقتی یک مرجع تقلید صراحتا اعلام می‌کند که ورود زنان به ورزشگاه‌ها حرام است؛ مسلم است که حکم اصلی این نیست که زن به دلیل جنسیتش وقتی وارد فضای ورزشگاه می شود؛ فساد به وجود می‌آید.

بلکه عده‌ای فرض را چنین عنوان کرده‌اند که ورود زنان به لحاظ فضایی هیجانی که در ورزشگاه به وجود می‌آید و عصبیتی که از برد یا باخت این، یا آن تیم در هوادارانش ایجاد می‌کند؛ موجب حرکات و بیان جملاتی می‌شود که دون شأن زنان مسلمان است.

روشن است که هر مرجع تقلیدی با ذکر این مقدمات، بلافاصله می‌گوید ورود زنان چون موجب فساد می‌شود؛ پس حرام است.

اما اگر کارشناسانی با دقت کارشناسی کنند. بررسی و مطالعه کنند و صورت مساله را طوری بیان کنند که از آن فسادی استخراج نشود؛ قطعا فتوای آن مرجع تقلید هم که فساد را ملازم حرمت دانست؛ تغییر می‌کند.

بنابراین وزارت ورزش و کانون فرهنگی مجلس شورای اسلامی و نهادهای دیگر مرتبط دولتی بجای سکوت و قرار دادن مرجعیت شیعه در برابر فشار مستقیم افکار عمومی و زنانی که خود را محکوم بی‌عدالتی می‌بینند؛ اگر مقدمه فسادی هم هست؛ باید بسرعت رفع و با دیدن تمهیداتی امکان بروز فساد را از بین ببرند. سپس استفتاء جدید را با شرایط جدید نزد مراجع ببرند. قطعا آنان نیز مثل حضرت امام (ره) چنانچه مقدمات ایجاد فساد از بین رفته باشد؛با تغییر مصداق، اعلام عدم شمول خواهند کرد.

کسانی با انگیزه‌های غیرالهی، چنانچه مقدماتی را هم برای موارد مجاز، بتراشند؛ پاسخ به تناسب همان مفروضات خواهند گرفت.

مثلا اگر بپرسند با آنکه در هر تصادفی که راننده زن باشد؛ فسادی ایجاد می‌شود یا حتی خود رانندگی زنان باعث ایجاد فساد در جامعه می‌شود؛ فتوا به حرمت رانندگی زنان خواهد بود. یا تحصیل آنان در دانشگاه‌ها ....

اگر این موارد اعلام نمی‌شود؛ برای این نیست که این اقدامات با فرض  وجودفساداست؛ بلکه بدلیل سابقه و معمولیت، نسبت دادن فساد به آن به راحتی میسر نمی‌شود.

¢

 


چهارشنبه 22 آذر 1396
10:15:03
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT