دریاچه اوان؛ نگرانی‌هایی که پایان ندارد!


نفیسه کلهر


در دو دهه اخیر شاهد زوال تدریجی و وضعیت وخیم تالاب‌های کشور هستیم؛ به طوری که حتی تلاش‌ها برای احیای دریاچه ارومیه، یکی از تالاب‌های مشهور ایران که در حال نابودی است؛ تا‌کنون تاثیر چندانی نداشته است. این نگرانی در استان قزوین در مورد وضعیت دریاچه «اوان» هم وجود دارد و فعالان محیط زیست و اهالی منطقه الموت در مورد وضعیت این دریاچه نگرانی‌های بسیاری دارند؛ هراس از اینکه سرنوشتی مشابه با سایر تالاب‌های رو به نابودی، نصیب این تالاب زیبا نیز شود. این در حالی است که سازمان‌های مرتبط از وضعیت مساعد آن خبر می‌دهند!

¢ ورود هرز آب‌های کشاورزی، تهدیدی برای دریاچه

رییس اداره محیط زیست طبیعی قزوین در خصوص نگرانی فعالان محیط زیست در مورد ورود هرز آب‌های مازاد کشاورزی به باغات و نهایتا دریاچه اوان که احتمال ورود سموم کودهای کشاورزی را هم به همراه دارد، به «ولایت» می‌گوید: مازاد آب کشاورزی از سال‌های گذشته به صورت تحت‌الارضی توسط چشمه‌هایی که حداکثر 2 متر از سطح زمین فاصله دارند در نهایت وارد دریاچه اوان شده است.

صادق خسروی ادامه می‌دهد: سازمان محیط زیست از سال 93 طرحی را آغاز کرده که مازاد آب کشاورزی از ادامه رودخانه‌ای که به باغات وارد می‌شود؛ از سمت دره، توسط کانالی لوله‌گذاری شده و به دریاچه بریزد و این آب نهایتا پس از سرریز شدن آب دریاچه مجددا به رودخانه ‌اصلی واقع در ضلع غربی دریاچه وارد می‌شود؛ یعنی مسیر اصلی چند صد متر تغییر داده شده تا آب به دریاچه بریزد و دوباره وارد رودخانه اصلی شود.

وی می‌افزاید: در واقع تا قبل از احداث این کانال، سموم بیشتری پس از آبیاری باغات، وارد دریاچه می‌شد؛ ولی با احداث کانال از سرچشمه و قبل از ورود آب به باغات، آبی که از کوه وارد می‌شود، از دره اوان به سمت دریاچه می‌رود و نه از باغات. در واقع این کانال آب مازاد کشاورزی را قبل از ورود به باغات وارد دریاچه می‌کند".

مهدی طاهری، محیط‌بان منطقه اوان نیز در مورد احداث این کانال می‌گوید: پیش از احداث این کانال آب‌هایی که کشاورزان برای زمین‌های اطراف دریاچه استفاده می‌کردند از طریق نهرهای قدیمی وارد دریاچه می‌شد و این باعث ورود رسوبات به دریاچه بود. اما سازمان محیط زیست برای کاهش این رسوبات این نهرها را لوله‌گذاری کرد.

وی اضافه می‌کند: پیش از این نیز «شرکت گیاه موت» بدون داشتن مجوز از طرف سازمان، در فصل زمستان، آب رودخانه را به دریاچه انتقال می‌داد که این کار با مخالفت و عکس‌العمل سازمان محیط زیست روبرو شد، در واقع سازمان مخالف وارد کردن آب خارج از محدوده، به درون این دریاچه است؛ زیرا این کار باعث آسیب زدن به چشمه‌های آب زیرزمینی می‌شود.

از سوی دیگر، طاهره پرهیزکاری، ‌فعال و کارشناس ارشد محیط زیست با گرایش آب و فاضلاب در خصوص این معضل معتقد است: این طبیعی است که کودهای استفاده شده در زمین‌های زراعی اطراف وارد خاک شده و همراه با جریان آب شسته شده و به شکل زه آب یا پس آب برمی‌گردد و ورود هرگونه آب حاوی کود و سم به دریاچه موجب تغییر کیفیت آب دریاچه شده و باعث نابودی برخی گونه‌های ضعیف دریاچه می‌شود. در واقع در این میان تغییر اکوسیستم رخ می‌دهد.

¢ نگرانی‌ها از کاهش تدریجی حجم آب دریاچه

یکی از نگرانی‌های دیگر در مورد دریاچه اوان کاهش مقدار آب این دریاچه است؛ اما رییس اداره محیط زیست طبیعی قزوین به این موضوع اعتقادی ندارد و معتقد به  سرریز شدن آب دریاچه در دو سال اخیر است. خسروی می‌گوید: با توجه به اینکه بسیاری از دریاچه‌های کشور در وضعیت بحرانی هستند، دریاچه اوان دارای شاخص‌های سلامت است و  میزان کاهش آب در حد نگران‌کننده نیست؛ که با تمهیداتی که سازمان اندیشیده در دو سال اخیر حتی سرریز آب را هم شاهد بوده‌ایم".

محیط‌بان منطقه اوان نیز معتقد است: امسال وضعیت آب دریاچه خوب بود و شوراهای اسلامی روستاهای همجوار منطقه نیز با تغییر برنامه عرفی آبیاری منطقه، باعث شده‌اند آب روستاهای مجاور بیش از آنکه به سمت زمین‌های کشاورزی برود به سمت دریاچه بیاید و آب‌های زیرزمینی تامین شود که باعث شده در سال جاری حتی در فصل گرم، در دریاچه سرریز آب داشته باشیم که در تاریخ دریاچه اوان بی‌سابقه است. همچنین کاهش محسوس در استفاده از کود شیمیایی نیز صورت گرفته که این تدبیر کشاورزان بومی منطقه است و مراحل آن به صورت مستند ثبت شده و موجود است.

طاهری دلیل اصلی کاهش حجم آب دریاچه را کنده‌کاری‌هایی می‌داند که در قسمت غربی دریاچه برای کانال کشی انتقال آب به روستاهای مجاور صورت گرفته است.

این در حالی است که به گفته فعالان محیط ریست، این آب قبلا به صورت سنتی از سرچشمه برداشت می‌شد که اکنون با خریداری زمین‌های منطقه صورت می‌گیرد و البته رییس اداره محیط زیست طبیعی قزوین از وجود این کنده‌کاری‌ها بی‌اطلاع بود!

¢ ورود گردشگران به منطقه‌، تهدید یا آسیب

در همین حال، یکی از فعالان محیط زیست که در زمینه ‌ثبت و شناخت گونه‌ها و عوامل تهدید‌کننده حیات وحش استان فعالیت می‌کند و تاکنون 10 گونه پرنده مهاجر را در این منطقه شناسایی کرده است؛ دریاچه اوان را داری پتانسیل بالایی به منظور بهره‌برداری به عنوان سایت پرنده‌نگری می‌داند.

میثم پیکانی ورود گردشگران بیش از ظرفیت را در این منطقه، مانع بزرگی برای حیات این پرندگان می‌داند و می‌گوید: در سال گذشته شاهد چند مرحله آتش‌سوزی نیزارها دراین منطقه بودیم که عامل این حوادث، گردشگران و یا بومی‌های محلی بودند و با توجه به اینکه محل تخم‌گذاری و لانه‌سازی برخی پرندگان نیزارهای اطراف دریاچه است؛ این سوانح باعث کاهش چشمگیر تعداد این پرندگان در منطقه شده است.

او معتقد است: رونق گردشگری از رهگذر حیات وحش در استان، باعث درآمدزایی برای اهالی منطقه خواهد شد؛ اما زمانی که با حفاظت از گونه‌های جانوری و نه کاهش و حذف تدریجی آنها همراه شود.

با این همه، خسروی، رییس اداره محیط زیست قزوین، اوان را مقصدی برای پرندگان مهاجر نمی‌داند و تاکید می‌کند: اوان به دلیل اینکه جزو تالاب‌های نسبتا عمیق کشور است؛ مقصدی برای پرندگان مهاجر نخواهد بود؛ چون از نظر تامین منابع غذایی برای پرندگان مهاجر مناسب نیست. هر چند او نیز تایید می‌کند که برخی گونه‌ها البته با تعداد کم در این منطقه رویت شده‌اند.

نگرانی‌ها در باره ورود بیش از ظرفیت گردشگران به منطقه الموت و تخریب زیستگاه‌های طبیعی و اقلیم منطقه‌ای را با معاون گردشگری میراث فرهنگی استان در میان گذاشتیم. نادر محمدی در خصوص این موضوع به «ولایت» می‌گوید: تاکنون در این منطقه ظرفیت‌سنجی صورت نگرفته تا براساس آن تعیین کنیم که ورود گردشگر خارج از ظرفیت است یا خیر؛ البته به جز ایام پیک سال که بدون نیاز به ظرفیت‌سنجی هم می‌توان تشخیص داد که منطقه این حجم از گردشگر را نمی‌تواند قبول کند و عموما خود گردشگران هم از خدمات ارائه شده ناراضی هستند.

وی می‌افزاید: علاوه بر اینکه در حال حاضر امکان  ورود خودروها تا لب دریاچه میسر است، که البته تلاش می‌کنیم مانع اینکار شویم؛ ولی چون این ممانعت توسط نیروی انسانی صورت می‌گیرد، کار ما به دلیل محصور نبودن حریم دریاچه خطاپذیر است. البته اعتقاد ما در میراث فرهنگی، سازماندهی حریم دریاچه و سپس جذب سرمایه‌گذار است و تاکنون تصور بر این بوده که هر سازه‌ای باید در حریم دریاچه صورت گیرد؛ ولی با تعیین حریم دریاچه بسته‌های سرمایه‌گذاری خارج از حریم دریاچه تعریف خواهد شد که بر اساس آن هیچ‌گونه ساخت و سازی در حریم اول دریاچه صورت نخواهد گرفت.

این مسئول درباره نگرانی‌ها در باره گسترش ویلاسازی در منطقه و نزدیک شدن به حریم دریاچه هم، تصریح می‌کند: به هیچ عنوان اجازه ساخت و ساز خارج از ضوابط در این منطقه داده نشده و برخی ساخته‌ها طبق ضوابطی است که توسط امور اراضی و کارگروه‌های مرتبط تعیین شده‌اند و میراث فرهنگی استان به هیچ عنوان مجوز ویلا‌سازی صادر نمی‌کند.

اما، اینها همه‌ی ماجرا نیست و معضلاتی از قبیل اجازه ماهیگیری، غواصی، استفاده از قایق‌های شخصی و کرایه در دریاچه، نیمه کاره رها شدن سبتیک سرویس‌های بهداشتی و نفوذ فاضلاب این سرویس‌ها به آب‌های زیر زمینی، کنده‌کاری‌های قسمت غربی دریاچه، از بین رفتن پوشش گیاهی و احتمال لوله‌گذاری برای انتقال گاز از حریم دریاچه، از عوامل تهدیدکننده دیگری هستند که مجال پرداختن به آنها فرصتی دیگر می‌‌خواهد و گوشی شنوا؛ همانطوری که صحبت‌های گاه ضد و نقیض مسئولین درگیر با حفظ و نگهداری دریاچه اوان نیز باید مورد تامل قرار گیرد!

 

 

 

 


چهارشنبه 22 آذر 1396
05:24:51
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT