از الک دولک تا قایم باشک


گزارش روزـ مهدی رضایی


اگر تا دیروز، در کوچه پس کوچه‌های این شهر صدای کودکان می‌پیچید و زندگی در بازی‌های فرح‌بخش و نشاط‌آفرین آن‌ها، جریان می‌یافت، امروز با صنعتی‌شدن زندگی، دیگر خیلی خبری از بازی‌های خلاقانه و مبتکرانه کودکان نیست. حالا دیگر کودکان از سنین پایین به بازی‌های رایانه‌ای روی می‌آورند و کمتر به بازی‌های دستی و فیزیکی علاقه نشان می‌دهند. بازی‌های گروهی کودکان به فراموشی سپرده‌شده و در حال منسوخ‌شدن است.

الک‌دولک، یه قُل دو قُل، بالا‌بلندی، لیس پس لیس، توپ چرخی، تیله بازی، خاله بزغاله، خروس جنگی، زو، شاه‌ و وزیر، شمع گل پروانه، عمو زنجیرباف، قایم باشک، قلعه، کلاغ پر، گل یا پوچ، لی ‌لی، هفت‌سنگ، وسطی و ده‌ها بازی دیگر که هر یک نامی آشنا برای قزوینی‌هایی است که حالا پا به میان‌سالی گذاشته‌اند و از این بازی‌های کودکانه فراموش‌شده، تنها خاطره‌ای شیرین در ذهن خوددارند.

¢ بازی، نیاز حیاتی کودکان

یک کارشناس روانشناسی در تعریف واژه بازی می‌گوید: «بازی عبارت است از هرگونه فعالیت جسمی یا ذهنی هدفدار، که به صورت فردی یا گروهی انجام شود و موجب کسب لذت و برآورده شدن نیاز‌های کودک شود.»

زهرا شهسواری با بیان اینکه، «بازی کردن برای رشد کودک لازم است، چون به کودک این موقعیت را می دهد که خودش را بشناسد و باور کند و قوه خلاقیت و تخیلش رشد کند.» می‌افزاید: «کودکان به بازی‌های متفاوتی می‌پردازند که هر کدام  از این بازی‌ها نشان دهنده یکی از احساسات آن‌ها می‌باشد. کودکان نقاط قوت و ضعف خود، اجتماعی بودن، امیال و آرزو‌ها و افسردگی و غیره را از طریق بازی نشان می‌دهند.»

وی، بازی‌های کودکانه را در بازی‌های جسمی، بازی‌های تقلیدی، بازی‌های نمایشی، بازی‌های نمادین، بازی‌های تخیلی و بازی‌های آموزشی تقسیم‌بندی می‌کند و در تعریف بازی نمادین اظهار می‌دارد: «بازی نمادین، نقطه اوج بازی‌های کودکانه است که از حدود یک‌و‌نیم سالگی شروع می‌شود و در پنج و شش سالگی به کمال خود می‌رسد و تا هشت و نه سالگی نیز ادامه دارد. در واقع بازی نمادین از زمانی شروع می‌شود که کودک به تدریج زبان می‌گشاید و توانایی کاربرد نماد‌های زبان را دارد.»

در همین حال، یک روانشناس معتقد است: «کودکان در بازی‌های دسته‌جمعی با محیط بیرون ارتباط برقرار می‌کنند؛ حمایت از افراد ضعیف را می‌آموزند؛ قدرت ابراز وجود پیدا می‌کنند و از ترس و خجالت رها می‌شوند. آنها با رعایت اصول و مقررات و مفهوم سلسله مراتب آشنا می‌شوند. بازی، رقابت و تجربه شکست را به کودکان می‌آموزد.»

¢ بازی‌های گروهی، افزایش خلاقیت

دکتر علی فیاضی، می‌گوید: «بازی‌های کودکانه موجب ابراز احساسات، عواطف، ترس‌ها و تردیدها، مهر و محبت، خشم و کینه و نگرانی‌ها می‌شود. انسان به همه این احساس‌ها برای زندگی اجتماعی نیاز‌مند است».

وی با تاکید بر اینکه؛ کودکان در بازی به توانمندی‌های فکری و بدنی خودآگاهی پیدا می‌کنند و نیرو و انرژی آن‌ها به بهترین شکل مصرف‌شده و بازی باعث رشد هماهنگ دستگاه‌ها و اعضای مختلف بدن می‌شود؛ می‌افزاید: «بازی‌های گروهی کودکان در یادگیری زبان، ساختارهای اجتماعی، رشد قوه تخیل و تفکر و همچنین آشنایی با مفاهیم فضا، شکل و ساخت نقش به‌سزایی دارند؛ ولی در سال‌های اخیر به دلیل زندگی محدود در آپارتمان‌ها، جلوگیری از مزاحمت برای همسایگان، عدم امنیت در خیابان‌ها و کوچه‌ها به هنگام بازی، کودکان شهرنشین از انجام بازی‌های طبیعی محروم هستند.»این کارشناس با اشاره به این نکته که یکی از نتایج بزرگ شدن شهرهای ایران، محدودیت‌های غیرطبیعی برای کودکان است؛ می‌گوید: «شرایط فرهنگی ایران امکان کمتری برای بازی در خارج از خانه برای دختران ایجاد می‌کند. بنابراین شرایط فیزیکی داخل خانه، فضاهای کوچک‌تر و فضاهای بسته، دختران را به سمت بازی‌های تخیلی و نمادین هدایت می‌کند و حتی اسباب‌بازی‌های سنتی قدیمی نیز حال دیگر جای خود را به اسباب‌بازی‌های ارزان‌قیمت چینی داده‌اند.»

¢ خلاقیتی که دیگر نیست!

نکته‌ای که زردشت هوشور، استاد دانشگاه تهران و کارشناس اسباب‌بازی‌های قدیمی نیز آن را تایید می‌کند: «مهم‌ترین ویژگی که اسباب‌بازی‌های قدیمی ایران در مقایسه با اسباب‌بازی‌های امروزی داشتند؛ خلق و اختراع آن‌ها توسط کودکان بود.»

وی معتقد است: «کودکان ابتدا در ذهنشان نقشه اسباب‌بازی را طراحی می‌کردند و پس از امتحان و آزمایش، اسباب‌بازی مورد نظرشان را با همان ابزارهای بسیار ناقص دوروبرشان مانند کارد آشپزخانه، قندشکن و... می‌ساختند و بر این اساس ذهن و دست‌های کودکان دائم در حال خلق کردن بوده‌است.»

هوشور با تاکید براین که در حال حاضر قدرت خلق کردن از کودکان گرفته شده ‌است؛ می‌افزاید: «در گذشته خانواده‌ها هرچیزی را که بی‌مصرف می‌شد برای بازی به کودکان می‌دادند؛ مانند در قوطی، ظرف روغن، کاغذ پاره و ... که کودکان نیز با همین وسایل برای سرگرمی و بازی خود اسباب‌بازی‌هایی می‌ساختند، اما در حال حاضر با اینکه کودکان به‌دلیل استفاده از کامپیوتر از هوش بالایی برخوردار هستند؛ ولی چندان از قدرت خلاقیت خود استفاده نمی‌کنند؛ به گونه‌ای که حتی توانایی استفاده از ابزارهایی مانند آچار، چکش و... را ندارند.»

 

 

 


دوشنبه 22 آبان 1396
05:07:53
 
 
Copyright © 2017 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT