محله تاریخی «راه‌ری» و هویتی که محو می شود


الهام حاجی ملکی

 کارشناس ارشد مرمت


کافی‌ست یکبار محدوده تاریخی قزوین را با پای پیاده از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب طی کنیم آنچه قابل دیدن است، تنها ساختن‌هاست و آنچه پیدا نیست، از میان رفتن‌هاست...

جایگاه و اهمیت شهر قزوین بر اهل و غیراهل آن پوشیده نیست. شهری تاریخی با دارابودن تعداد قابل توجهی آثار تاریخی و طبیعی که تعداد آثار باززنده سازی شده و به بهره‌برداری رسیده آن بسیار اندک است. دلیل آن علاوه بر مشکلات متعدد این حوزه، وضعیت مدیریت شهری قزوین است که در طول هشت سال فعالیت نگارنده به عنوان کارشناس مرمت و فعال میراث فرهنگی حاکی از این است، که ضعف ادبیات مشترک در میان مدیریت شهری مساله اصلی بر وضعیت آشفتگی شهر است. زمانی که پتانسیل‌ها و ظرفیت‌های شهر نادیده گرفته شده و ساختمان‌هایی بی‌هویت در شهر شکل میگیرند که آینده آن‌ها نیز نامعلوم است. نمونه این موضوع در نگهداری از گرمابه تاریخی راه ری و احداث فرهنگسرای جدید در همان حوالی قابل تعمیم است.

پرده اول:

در اواخر دهه 80 خورشیدی شهرداری قزوین تصمیم می‌گیرد در بخشی از بافت مسکونی ـ تاریخی محله "راه‌ری" از جنوبی‌ترین محلات قدیم شهر در عین حال اصیل‌ترین آن را که تخریب کرده، یک مرکز فرهنگی احداث کند! در همان زمان نگارنده تصمیم می‌گیرد طرحی به عنوان ایجاد مرکز محله جدید «راه ری» در همان فضای تخریب شده ارائه ‌کند؛ زیرا که مرکز محله اصلی در جریان احداث خیابان در دوره پهلوی تخریب شده، اما زنده بودن فضای جمعی در این گذر که یکی از اصلی‌ترین محورهای شهری در دوران قبل است؛ لزوم ایجاد یک مرکز محله جدید را ایجاب می‌کرد.

ایده طرح در همان زمان طرح تایید و خوشبختانه پروژه اجرای فرهنگسرا متوقف گردید؛ اما از آن جایی که هیچگونه ضمانت اجرایی برای طرح‌ها و مصوبات در کشور وجود ندارد؛ مجددا ایجاد فرهنگسرای محله در این محدوده آغاز گردید!

پرده دوم:

تنها چند متر آن طرف تر گرمابه‌ای با قدمت دوره قاجار رو به نابودی است. گرمابه راه ری یک از زیباترین گرمابه‌های متعلق به دوره قاجار که چند سالی است بعد از تعطیلی کاربری آن، متروک و در حال تخریب است. این بنای زیبا هم مانند بسیاری از بناهای دیگر به دلیل بی‌توجهی و عدم رسیدگی از سوی متولیان نگهداری، به مرور دچار آسیب‌های بسیار شده به گونه‌ای که در شب آغاز سال نو 1395 در تدارک مراسم چهارشنبه سوری درب حمام توسط غیراهالی کنده و به آتش کشیده می‌شود! در آخرین اقدام شهرداری نیز در یک ماه اخیر بخشی از دیوار این گرمابه در راستای تخریب واحدهای مسکونی مجاور آن برای ایجاد گذری جدید، تخریب و سپس رها شده است.

پرده سوم:

نیمه اول سال 1396 خبر افتتاح فرهنگسرای راه ری منتشر می‌گردد. فرهنگسرایی که برای احداثش بافتی مسکونی و اصیل تخریب شده است! محلات قدیم و تاریخی شهر نیز همچون دیگر بخش‌های شهر نیاز به توسعه و زمینه سازی و ایجاد فضاهای فرهنگی و آموزشی و ... دارند که باید تامین گردد. اما جای تامل است که متولیان چنین پروژه هایی و در کل مدیریت شهری با چه رویکردی دست به چنین اقداماتی می‌زنند؟

اگر می‌بایست فضایی فرهنگی در محله‌ای با قدمت دوره سلجوقی احداث گردد؛ چرا پیش از آغاز طرح، مطالعاتی مبنی بر قدمت منطقه و یا وجود عناصر و پتانسیل‌های تاریخی آن انجام نمی‌گیرد؟

بر فرض که مطالعاتی هم انجام شده باشد، پس چرا گرمابه راه ری با معماری واجد ارزش که اینگونه در حال نابودی است و اهالی گذر راه ری معتقدند آن جا اگر کاربری مناسب پیدا کند؛ امنیت فرزندان و جوانانشان هم تامین می‌گردد و دیگر محلی برای معتادان نیست؛ نادیده می‌گیرند؟ تهیه یک پرسش نامه ساده از اهالی محله هم مدیریت پروژه را به سمت باززنده سازی گرمابه هدایت می‌کرد.

اگر نمی‌خواهید گرمابه را احیا کنید و توان حفاظت از آخرین معماری‌های ارزشمند این محله با اصالت قزوین را ندارید؛ چرا فرهنگسرای محله را درست در جایی طراحی می‌کنید که خود آنقدر زنده و پویاست که می‌توانست با یک طرح و تبدیل آن به مرکز محله، کاربری‌ها و مشاغل محلی را ساماندهی کرد؟ زیرا که همچنان این نیاز در محل دیده می‌شود. و آنچه طراحی معمارانه می‌شود آنقدر ضعیف است که تنها شبه فرم‌هایی از معماری ایرانی را به امانت گرفته است.

بافت تاریخی تخریب شود که فرهنگسرا ساخته شود، گذرهای تاریخی فدای شهرسازی بی تدبیری شوند؟ گرمابه راه‌ری محل معتادان شود و معماری اصیل ایرانی رها می‌شود و در نهایت آنچه ساخته می‌شود؛ هیچ ردی از معماری و شهرسازی ایرانی نیست...

 


دوشنبه 22 آبان 1396
05:05:08
 
 
Copyright © 2017 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT