صنعت فرش دستباف قزوین


فائزه جواهری

دکتری پژوهش هنر و رییس انجمن طراحان و نقاشان فرش قزوین


تاریخچه فرش قزوین

فرش ایرانی از روزگاران دور یکی از هنر ـ صنعت‌های اصیل و ماندگار این سرزمین بوده و است. در این میان استان قزوین نیز در زمانی نه چندان دور سهم به سزایی از تولید و صادرات فرش قزوین را داشته است. قزوین به واسطه پایتختی در زمان صفویه تعداد زیادی از هنرمندان و صنعتگران را در خود جمع می‌کند و کارگاه‌های مختلف هنری در این شهر شکل می‌گیرد. با گذشت زمان و رسیدن به دوره پهلوی کارخانه قالیبافی اعتماد در این شهر راه‌اندازی می‌شود و تعداد زیادی از هنرمندان و بافندگان از شهرهای مختلف ایران در این کارگاه گرد هم می‌آیند و  این آغازی برای تولید فرش‌های شاخص و نفیسی می‌شود که علاوه بر فروش در بازارهای داخلی به کشورهای آلمان و آمریکا نیز صادر می‌شود.

ظهور جنگ جهانی دوم در شهریور 1320 تاثیر عمیقی بر فروش محصولات این کارخانه می‌گذارد و صادرات متوقف می‌شود. وجود مشکلات اقتصادی داخلی نیز بر شرایط سخت و پیچیده زمان جنگ جهانی می‌افزاید و کارخانه‌ای که روزگاری با تلاش فراوان و زحمات تعداد زیادی از بافندگان و هنرمندان به جایگاه رفیعی از شهرت و رونق اقتصادی رسیده بود؛ در انزوا قرار می‌گیرد. ویژگی‌های عمده‌ای چون استفاده از رنگرزی طبیعی برای مواد اولیه مورد استفاده، رج شمار بالا حدود 40 تا 60 رج، پرزهای بلند و متراکم و داشتن ابعاد متنوع و بسیار بزرگ از مواردی بود که فرش‌های قزوین را در نوع خود منحصر به فرد نموده بود. در میان نمونه‌های مختلف فرش‌های برجای مانده از دوران اوج این هنر در قزوین، می‌توان به نمونه‌هایی اشاره کرد که برای استفاده بر روی سنگ مزار افراد سرشناس قزوین طراحی و بافته شده بود و تا سال‌ها در مخزن بقعه امامزاده حسین(ع) این شهر نگهداری می‌شد. با گذشت سال‌ها اندک طرح‌های بر جای مانده از این کارخانه نیز به مخزن موزه شهر قزوین اهدا شد و به خاطره‌ها پیوست. با این وجود ذکر این نکته ضروری است که امروزه هنوز هم فرش‌های قدیم قزوین علاقمندان و خریداران فراوانی در سراسر ایران دارد.

¢ هنر ـ صنعت فرش در زمان حال

امروزه با وجود رقبای تجاری مختلف در دنیا هنوز هم فرش ایران از معتبرترین و زیباترین برندهای فرش در دنیاست و مخاطبان و خریداران بسیاری علاقمند خرید این کالای نفیس ایرانی هستند. وجود ظرفیت‌ها و توانمندی‌هایی چون طراحان خلاق، بافندگان مجرب و توانا و از همه مهم‌تر مواد اولیه مرغوب در مناطق گوناگون ایران باعث شده تا بسیاری از شهرها و روستاهای ایران سهمی ولو اندک از این بازار فروش برای خود ایجاد نمایند. در این میان قزوین که خود روزگاری فرش‌های نفیسی جهت ارائه در بازار داخلی و خارجی تولید می‌نمود؛ هنوز نتوانسته جایگاه گذشته خود را در بازار کنونی بازیابد. از این رو برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری مناسب در حوزه فرش دستباف می‌تواند علاوه بر اشتغالزایی و رونق اقتصادی در استان، به بازگشت اعتبار قزوین در میان دیگر استان‌های سرزمین‌مان ایران، کمک شایانی نماید.

در استان قزوین طراحان و بافندگان توانمندی وجود دارند که بسیاری از آنان به دلیل نبود کارگاه‌های متمرکز بافت یا به اجبار به شغل‌های دیگری روی آورده‌اند و یا برای داشتن بازار مناسب مجبور به پذیرش سفارش از استان‌های دیگر و عرضه محصولاتشان با نام سفارش دهنده شده‌اند و این امر قزوین را از رسیدن به جایگاهی مناسب در تولید فرش دستباف دور نموده است. در حوزه تولید فرش دستباف باید به این نکته اشاره نمود که آمار بالایی از فعالان حوزه فرش دستباف را بانوان تشکیل می‌دهند و نمی‌توان نقش زنان در توسعه این صنعت را از نظر دور داشت. توانایی‌های بانوان و شرایط ویژه کار در صنعت قالیبافی مانند امکان برپایی "دار" در منزل، باعث شده تا بسیاری از بانوان، علاقمند به آموزش، طراحی و از همه مهم‌تر بافت قالی باشند.

با توجه به این امر ایجاد کارگاه‌های متمرکز و غیرمتمرکز بافت قالی و دعوت از طراحان و بافندگان فعال استان و فراهم نمودن زمینه‌های لازم برای ایجاد طرح و برندی مختص قزوین از مواردی است که باید در سیاست‌های توسعه رونق اقتصادی استان به آن توجه نمود. در کنار این امر برطرف نمودن مشکلاتی که هم اکنون بافندگان قالی با آن دست به گریبان هستند؛ می‌تواند باعث دلگرمی و حمایت از هنرمندان و تولیدکنندگان این حوزه و تشویق دیگر علاقمندان برای ورود به صنعت فرش دستباف باشد. مشکلاتی چون دریافت وام، بیمه قالیبافی، عدم دسترسی به مواد اولیه مناسب و ارزان در سطح استان و ... در انتها می‌توان امیدوار بود که با برنامه‌ریزی‌های صحیح و سیاست‌گزاری‌های هدفمند از سوی ارگان‌های متولی فرش دستباف در استان در آینده‌ای نه چندان دور فرش قزوین نیز جایگاه مناسبی در میان تولیدات فرش دستباف ایرانی پیدا نماید و روانه بازارهای فروش شود.


چهارشنبه 3 آبان 1396
05:12:20
 
 
Copyright © 2017 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT