«بایدها و نباید»های مدیریت شهری قزوین


محمد غلامی


تا چند روز آینده، شهر قزوین، شهردار خود را خواهد شناخت؛ شهرداری که «بایدها و نباید»های بیشماری فراروی خود دارد. اما این «باید و نباید»ها چیست؟ پاسخ این سوال را معاون عمرانی استاندار قزوین در دولت اصلاحات می‌دهد. او که تاکید دارد آنچه در این گفتگو مطرح می‌کند؛ صرفا برای جلب مشارکت عمومی و تضارب آراست. تضارب آرایی که امید است در انتخاب شهردار جدید مورد توجه قرار گرفته و نتیجه آن کارآیی بیشتر، شهری توسعه یافته و شهروندانی شاداب باشند.  محمدحسین پروین‌نیا، معاون استاندار قزوین در دولت اصلاحات در گفتگو با ولایت، تغییرات در مجموعه مدیریت شهری قزوین را از دو زاویه مورد توجه قرار می‌دهد؛ یکی اصلاحاتی که باید در سازمان شهرداری انجام شود و دیگری اولویت‌هایی که برای کار در سطح شهر وجود دارد.

پروین‌نیا با بیان اینکه «شهر تنها یک کالبد نیست و از این رو نمی‌توان در سیاستگزاری و اجرای پروژه‌های شهری، تنها فیزیک شهر  را ملاک قرار داد»؛ می‌گوید:  شهر موجود زنده‌ای است؛ به این معنا که نسبت به مداخلات و تصمیماتی که در آن گرفته می‌شود؛ واکنش نشان می‌دهد. این موجود زنده می‌تواند تحت فشار باشد که در این صورت تنش به شهروندان منتقل می‌کند یا در آرامش باشد و به شهروندان سرزندگی اهدا کند.

او تاکید می‌کند: در تصمیمات شهری باید توجه کرد که ما فقط با ساختمان، خیابان و فضاهای شهری روبرو نیستیم؛ بلکه با افرادی در ارتباط هستیم که در این شهر زندگی می‌کنند و باید شرایط مناسب برای آن‌ها فراهم شود. بنابراین انسان، محور تصمیمات شهر است.

این استاد دانشگاه، ساخت یک پل را مثال زد و توضیح می‌دهد: فرض کنیم می‌خواهیم یک پل بسازیم. زمانی تنها به این پروژه به عنوان یک موضوع ترافیکی و تسهیلگر عبور و مرور نگاه می‌کنیم. زمانی هم این موضوع را مورد توجه قرار می‌دهیم که چه گروهی از مردم از این پل استفاده می‌کنند و این پل بر زندگی سایر مردم شهر چه تاثیری خواهد داشت. آیا برای آن‌ها آرامش می‌آورد یا دردسر ایجاد می‌کند.

پروین‌‌نیا اضافه می‌کند: نکته دیگر اینکه مهم‌ترین شاخص در توسعه شهر، مشارکت شهروندان است و این عامل بیش از سایر عوامل مانند امکانات، ماشین‌آلات و پرسنل موثراست. بنابراین در تمام تصمیم‌گیری‌ها باید کاری کرد که مشارکت مردم افزایش یابد. به واقع سرمایه‌های اجتماعی تقویت شود نه اینکه آن را از دست دهیم. از این رو مشارکت شهروندان در هر برنامه توسعه‌ای باید مورد توجه باشد.

او با طرح این پرسش که در شهر قزوین در دوره‌ی جدید چه اقداماتی باید صورت گیرد؛ می‌گوید که این اقدامات در دو بخش باید صورت گیرد؛ یکی اصلاحاتی که باید در سازمان شهرداری انجام شود و دیگری اولویت‌هایی که در سطح شهر وجود دارد.

پروین‌نیا توضیح می‌دهد: اولویت اول، هماهنگی شهرداری با دستگاه‌های اجرایی، ستادی و قضایی استان است. شهرداری به تنهایی نمی‌تواند کارهایش را پیش ببرد. از این جهت، باید هماهنگی کافی بین دستگاه‌های ستادی، اجرایی و قضایی استان با شهرداری به وجود آید.

او می‌افزاید: در خود مجموعه شهرداری نیز باید مدیریت کارا اعمال شود. این نوع مدیریت شاخصه‌هایی دارد. اول از همه ضرورت دارد در مجموعه شهرداری مرکز مطالعات راه‌اندازی شود. البته این مرکز به پرسنل و تجهیزات وسیع نیاز ندارد. من تصور می‌کنم با 7 یا 8 جوان نخبه و دانش‌آموخته دانشگاه‌های معتبر، می‌توان این مرکز را راه‌اندازی کرده و با همکاری مراکز پژوهشی، پشتوانه مطالعاتی کافی را برای تصمیمات راهبردی شهرداری تامین و پیشرفت آنها را ارزیابی نمود. این مرکز می‌تواند نقش قابل توجهی در کادرسازی مدیریت شهری ایفا کند.

به اعتقاد پروین‌نیا، دیگر زمینه‌ای که مدیریت شهری باید در آن کار کند؛ تقویت روابط بین‌الملل است که بایستی به طرق گوناگون از تجربه شهرها وکشورهای مختلف استفاده کرد.

کاهش تخلفات در شهرداری، از دیگر سیاست‌های دارای اولویت مورد اشاره این استاد دانشگاه است: «شهردار باید به دنبال سالم‌سازی محیط شهرداری باشد. از عوامل موثر در این زمینه، بروز نمودن و اصلاح ساختار سازمانی، تعریف شرح وظایف پست‌های سازمانی انتصاب کارکنان به پست‌های مناسب است.»

این معاون اسبق استانداری اظهار می‌کند: اقدام دیگر شهرداری قزوین باید ایجاد زیرساخت‌های الکترونیکی برای کاهش حضور ارباب رجوع باشد. باید سیستمی اعمال شود که فرد بتواند تمام درخواست‌های خود را از طریق اینترنت و تحت وب ارسال و پیگیری کند. البته عملکرد سامانه 137 شهرداری مثبت بوده و بازخوردهای خوبی داشته است.

او بحث مهم دیگر را مدیریت منابع و مصارف شهرداری می‌داند و می‌گوید: شهرداری بیشتر منابعش را خودش تامین می‌کند. بنابراین باید به دنبال ایجاد درآمدهای پایدار باشد. همچنین باید منابعش را افزایش دهد و هزینه خدماتش را با حفظ کیفیت کاهش دهد. برای این منظور باید اقدامات متنوعی انجام شود؛ ازجمله تدوین بودجه‌های انگیزشی. سازمان‌های شهرداری برای خود بودجه جداگانه دارند و سرفصل‌های مناطق هم مجزاست. باید انگیزه کسب درآمد پایدار را در سازمان‌ها و مناطق افزایش داد.

پروین‌نیا با اشاره به اعمال مهندسی ارزش در پروژه‌های عمرانی و خدمات شهری، تاکید می‌کند: مهندسی ارزش در پروژه‌ها به مدیریت مصارف کمک می‌کند. وقتی می‌گوییم مهندسی ارزش، یعنی سیکل کار بررسی شود و ببینیم آیا این روش و مشخصاتی که برای پروژه تعریف کرده‌ایم؛ اقتصادی و بهینه است. آیا نحوه ارتباط با پیمانکارها به درستی تعریف شده است؟ در غیر این صورت، روش‌ها و مشخصات را باید اصلاح کرد. از طرف دیگر، بایددر نظام آماری، کار جدی شده و از امکانات انفورماتیکی برای تصمیم‌گیری‌های مدیریتی استفاده شود.

او این‌ها را عناوینی می‌داند که ذیل راهبردهای سازمان می‌توان انجام داد؛ اما در عین حال به گفته‌ی او اقداماتی که در شهر باید انجام داد؛ بیش از این است.

این استاد دانشگاه «تقویت سرمایه‌های اجتماعی» و «مشارکت عمومی» را دو موضوع مهم دانسته و تاکید می کند: ارتقای سطح رضایتمندی شهروندان از خدمات شهرداری از عوامل افزایش سرمایه اجتماعی است که خود زیرشاخه‌های زیادی دارد و مهم‌ترین آن رفع تبعیض است. افراد وابسته و با رابطه، کارشان سریع‌‌تر و ارزان‌تر انجام می‌شود و هم ارزش افزوده بیش‌تری به دست می‌آورند. باید رفع تبعیض شود و مردم اطمینان پیدا کنند که شهرداری بین مراجعین خود تبعیضی قائل نمی‌شود.

او ادامه می‌دهد: طراحی سیستم مشارکت همگانی، بستر لازم را برای بیان آزاد نظرات فراهم و مدیران را ملزم به استماع نظرات می‌کند. در این وضعیت مردم در فرآیند تصمیم‌گیری دخالت داده می‌شوند. ایجاد اتاق فکر و ایجاد بانک ایده در شهرداری لازم است؛ به گونه‌ای که فرصتی فراهم شود تا سازمان‌های مردم نهاد و شهروندان، نظرات خود را ارائه دهند. توسعه همکاری‌های جمعی از طریق نهادهای آموزشی، دینی و غیره از‌جمله کارهایی است که به تقویت سرمایه اجتماعی کمک می‌کند.

به اعتقاد پروین‌نیا شهرداری باید در آموزش و پرورش فعال باشد؛ چرا که شهرداری برای دانش‌آموزان می‌تواند کارهای زیاد فرهنگی انجام دهد که بازخورد ارزشمند و طولانی مدت با هزینه نسبتا پایین دارد.

او اضافه می‌کند: تقویت نقش شورایاری‌ها در سطوح محله، ناحیه و منطقه کار دیگری است که می‌توان انجام داد. این‌ها سال‌هاست تشکیل شدند اما باید به آن‌ها اهمیت داد و هزینه کرد تا راحت‌تر بتوانند فعالیت کنند. ارتقای رضایتمندی کارکنان شهرداری و پیاده کردن نظام شایسته‌سالاری نیز در این خصوص، مهم و تاثیرگذار است.

این عضو هیات علمی دانشگاه امام خمینی بر توسعه فرهنگی ـ اجتماعی تاکید می‌کند و می‌گوید: شهرداری باید به توسعه فرهنگی و اجتماعی توجه کند. این مهم می‌تواند از طریق استفاده گسترده از مشارکت سازمان‌‌های مردم نهاد برای کاهش آسیب‌های اجتماعی محقق شود. به نظر من شهرداری باید سازمان یا اداره ای داشته باشد که کار آن ارتباط با تشکل‌های مردم نهاد باشد و این تشکل‌ها را تقویت کند. سپس این سمن‌ها هرکدام در شاخه خودشان فعالیت کنند. همچنین افزایش دسترسی شهروندان به تولیدات فرهنگی و خدمات اجتماعی باید مورد توجه قرار بگیرد.

پروین‌نیا می‌افزاید: بخشی از وظایف شهرداری زمینه‌های فرهنگی است که باید بودجه مجزا داشته باشد و تلاش کند همسو با سیاست‌های بالادستی، آسیب‌های اجتماعی را کم کند. توسعه آموزش‌های همگانی، کمک به توسعه ورزش‌های همگانی، مناسب‌سازی محیط برای معلولان جسمی و حرکتی و آموزش حقوق و تکالیف شهروندی عناوینی است که باعث توسعه فرهنگی ـ اجتماعی شهر می‌شود.

بافت تاریخی، بافت فرسوده و معماری و شهرسازی موضوع دیگری است که این استاد دانشگاه به آن اشاره می‌کند. او توضیح می‌دهد: گمان می‌کنم تعریف دقیق محدوده شهر تاریخی قزوین یک ضرورت اصلی برای شهرداری قزوین است. این تعریف باید به همراه ضوابط شهرسازی تهیه و به مراجع قانونی ارائه شود.

او ادامه می‌دهد: به اعتقاد بنده، ضوابط شهرسازی مانند عقب‌نشینی، ارتفاع و نما باید در نواحی مختلف شهر متفاوت باشند. باید نقشه بافت فرسوده نیز تهیه شود. باید دانست کجا بافت فرسوده است و مالکان را برای تجمیع و نوسازی پلاک‌ها تشویق کرد.

پروین‌نیا گردشگری را ‌یکی از سرمایه‌های بزرگ شهر قزوین می‌داند و می‌گوید: بافت تاریخی ما سرمایه ‌است و باید خیلی مواظب آن بود. به طور مثال باید مداخلات ترافیکی بافت تاریخی مورد توجه قرار بگیرد. باید مسیر تعدادی از خودرو‌ها و اتوبوس‌ها تغییر کند و محدودیت‌هایی برای خودرو اعمال شود. هرگونه مداخله از جمله مداخلات ترافیکی باید در محدوده تاریخی محدود شود.

او ‌جلوگیری از تخریب و همچنین احیای باغات سنتی را مورد اشاره قرار می‌دهد و می‌افزاید: وجود باغات سنتی عامل موثری در کیفیت زندگی در شهر قزوین است و باید به این مورد توجه خاص داشت. البته این تنها وظیفه شهرداری نیست؛ اما شهرداری عامل موثری در حفظ باغات است.

پروین‌نیا ادامه می‌دهد: ایجاد زمینه‌های مناسب برای تشکیل چرخه اقتصادی در بافت تاریخی شهر نیز مهم است. وقتی صرفا از نگاه میراثی به بافت تاریخ شهر نگاه می‌کنیم؛ فکر می‌کنیم که این‌ها باید صرفا مرمت و احیا شود. اما باید مردم از آنها استفاده کنند تا حفظ شود. در این خصوص نیاز است تا چرخه اقتصادی به وجود آید و بافت حفظ شود. وگرنه مانند بسیاری از بافت تاریخی شهرهای دیگر نیمه مخروبه می‌شود و چون فرسوده است احتمال تخریب وجود دارد.

او تاکید می‌کند: شهرداری قزوین می‌تواند از طریق ایجاد مراکز محله و اعطای مجوز‌های تجاری و پروژه‌هایی که تعریف می‌کند؛ موتور محرک بافت تاریخی شود. تدوین و تشویق الگوهای معماری ایرانی اسلامی در سطح شهر، تثبیت تراکم و سطح اشغال نواحی و محلات به منظور جلوگیری از تخریب زودهنگام ساختمان نیز مهم است. به طور مثال ما منطقه‌ای را با دو طبقه تراکم تعریف می‌کنیم و بعد از مدت زمانی ـ حدود 20 سال ـ این ضوابط را تغییر می‌دهیم و تراکم بیشتری را به این محله اختصاص می‌دهیم. با این کار انگیزه‌ای برای تخریب ساختمان ایجاد می‌کنیم. در نتیجه سرمایه‌های ملی و منابع از بین می‌رود. در حالی که باید برنامه‌ریزی درستی صورت بگیرد و آئین‌نامه تراکم در مناطق را در مدت زمان بسیار طولانی‌تری تغییر دهیم‌.

«منطقی کردن ضوابط شهرسازی برای جلوگیری از تخلفات» موضوع دیگر مورد اشاره این عضو هیات علمی دانشگاه امام خمینی است. او تشریح می‌کند:‌ چیزی که امروز در سطح شهر خیلی مشاهده می‌شود این است که تمام ساختمان‌های نوساز تا 60 یا 65 درصد طول که مجوز ضوابط شهرسازی هست عمل می‌کنند و جایی برای تخلف در نظر می‌گیرند و در یک مرحله دیگر تخلفشان را انجام می‌دهند، با این کار قانون را دور می‌زنند.  با این کار از نظر سازه‌ای ساختمان‌ها ضعیف می‌شوند؛ زیرا اضافه بنا قاچاقی است و استحکام کافی ندارد. همچنین فاصله کافی با ساختمان جلویی رعایت نشده و نتیجتاً یک طبقه یا دو طبقه زیرین ساختمان در سایه ساختمان مقابل قرار داشته و آفتاب نمی‌گیرد.

این استاد دانشگاه موردی دیگر را که باید مورد توجه قرار گیرد ساماندهی ساخت و ساز در حریم شهر و روستاهای عنوان می‌کند و می‌گوید:  از این جهت که در قزوین تمایل زیادی هست که کارخانه، کارگاه و فعالیت‌های مختلف در حریم شهر ساخته شود باید ساخت و ساز در حریم شهر و روستا سازماندهی شود. در روستاهای داخل حریم نیز باید متناسب با بافت‌شان ساخت و ساز صورت بگیرد. این کار به نوعی در حال انجام است و شهرداری پروانه صادر می‌کند؛ اما باید هم کار آنها تسهیل شود و هم مراقبت شود به بیراهه نرود.

به گفته‌ی پروین‌نیا، طرح تفصیلی مشکلاتی دارد که باعث اختلافاتی بین شهرداری و شورای عالی معماری و شهرسازی و میراث فرهنگی شده است و این‌ها باید حل شود. باید نواقص طرح تفصیلی بررسی و با هماهنگی دستگاه‌های مربوطه رفع شود.

او آسیب‌شناسی کمیسیون‌های ماده 5 و ماده 100 را یکی از مهمترین اقداماتی می‌داند که باید صورت گیرد: «‌تقریبا کل جرایم ساختمانی کمتر از 4 درصد از بودجه شهرداری است. به اعتقاد بنده، سرمایه اجتماعی که به واسطه چنین اقداماتی از دست می‌دهیم و آسیبی که به شهر وارد می‌شود؛ خیلی بیشتر از آن 4 درصد است. شهرداری می‌تواند این درآمد را از راه دیگری داشته باشد و به این شکل به سرمایه اجتماعی ضربه نزند. از طرفی گمان می‌کنم درآمد شهرداری قزوین از محل فروش تراکم کمتر از 10 درصد بودجه باشد. یعنی این رقم‌ها خیلی زیاد نیستند و می‌توان آنها را جایگزین کرد. به جای آنکه مردم فکر کنند باید تخلف کنند، شهرداری برنامه‌ای را پیاده کند که مردم تخلف نکنند؛ اما بتواند 4 درصد خود را بگیرد که این کار شدنی است.»

معاون عمرانی استاندار قزوین در دولت اصلاحات اضافه می‌کند: توسعه، مرمت و نوسازی عرصه‌های عمومی مانند پیاده‌راه‌ها، پلازاها باید از دیگر اقدامات شهرداری باشد. فضاهای همبستگی را باید قدری تقویت کرد. در گذشته، مراکز محله داشتیم که این نقش را ایفا می‌کرد‌. باید عرصه‌هایی ایجاد شود که مردم بتوانند بیشتر در ارتباط باشند.

پروین‌نیا می‌افزاید: در حوزه حمل و نقل و ترافیک برای شهر قزوین مطالعاتی شده است که باید همه این‌ها تجمیع و به روزرسانی شود. چون موضوع ترافیک سیال است و در طول زمان تغییر می‌کند. باید این‌ها به روز رسانی شود و مبنای یک سری تصمیم‌گیری‌های مهم قرار بگیرد. ایجاد شبکه هماهنگ حمل و نقل عمومی در کشورهای پیشرفته خیلی خوب اجرا شده است. به طور مثال شما از جایی اتوبوس سوار شده و به یک ایستگاهی می‌روید. باید امکان این باشد در این ایستگاه تاکسی‌های خطی برای رفتن به نقاط دیگر باشد. در مواردی نیز ایستگاه‌های دوچرخه تعبیه شود.

او ادامه می‌دهد: مثلا برای ورود بافت تاریخی قزوین می‌توان این کار را انجام داد. وجود مترو، بی آر تی و خطوط ریلی تراموا باعث تسهیل حمل و نقل می‌شود. اما با شرایط امروز قزوین، باید اذعان کرد هر چه از مردم بخواهیم از حمل و نقل عمومی استفاده کنند؛ فایده ندارد؛ زیرا هم استفاده از آن سخت است و هم مسیرها پیش‌بینی نشده است. سیستمی هماهنگ باید ایستگاه‌های تاکسی و اتوبوس را رصد کرده و به مبادله مسافران توجه کند. افزایش سهم حمل و نقل عمومی از سفرهای درون شهری، گسترش پارکینگ‌های عمومی، بهبود فرهنگ ترافیکی از طریق آموزش و اعمال قانون، شناسایی و حل گره‌های ترافیکی در معابر سطح شهر، ساماندهی حمل و نقل بین شهری و حوزه نفوذ، افزایش سرعت در حمل و نقل عمومی و نوسازی ناوگان تاکسی و اتوبوس‌رانی باید مورد توجه قرار گیرد.

پروین‌نیا از پیشنهاد چند سال پیش‌ خود به مسعود نصرتی برای انجام مطالعات درباره حمل و نقل ریلی درون شهری خبر می‌دهد و ابراز امیدواری می‌کند در دوره جدید به این موضوع ورود شود: «‌در کشورهای دیگر این کار انجام شده است و تجربه موفقی هم بوده است. می‌توان حمل و نقل ریلی درون شهری را طوری طراحی کرد که بدون ایجاد مزاحمت وارد بافت قدیم شود و باعث کاهش بار ترافیکی آن ناحیه شود. البته در این باره باید مطالعه شود که چقدر نیاز به سرمایه‌گذاری است و در چه مسیرهایی چنین سیسمتی پاسخ می‌دهد.»

او معتقد است در خصوص گسترش حرکت دوچرخه و پیاده در سطح شهر، زمینه‌های زیادی برای کار وجود دارد. اما یکی از مشکلاتی که در سطح شهر قزوین برای دوچرخه‌سواران وجود دارد؛ عدم امنیت لازم است.

پروین‌نیا موضوع مهمی را که به آن توجه نشده از بحث وضعیت محیط زیستی شهر قزوین عنوان می‌کند و توضیح می‌دهد: وضعیت شهر از نظر شاخص‌های محیط زیستی خیلی خوب نیست. نسبت به شهرهایی مانند تهران، اصفهان و اراک وضعیت بهتری داریم. اما آلودگی زیاد است و در بعضی از روزهای زمستان آلودگی بیش از حد مجاز می‌شود. توسعه فضای سبز شهری و پیرامونی، مدیریت کارآمد پسماند، تفکیک از مبدا و بازیافت مکانیزه، حفاظت از باغستان سنتی، ایجاد محدودیت برای خودروهای فرسوده از طریق وضع عوارض و تشویق برای تعویض آنها، الزام سازندگان به رعایت قوانین ملی ساختمان و ساختمان سبز مبحث 19، نوسازی و بازسازی ناوگان حل و نقل عمومی، ترویج استفاده از انرژی‌های نو و تجدید‌پذیر، تقویت و تشویق سازمان‌های مردم نهاد فعال محیط زیست، الزام رعایت کارگاه‌ها و واحدهای صنعتی اطراف شهر به رعایت اصول و ضوابط زیست محیطی، تغییر الگوی کشت و استفاده از گیاهان کم آب برای احیای آب‌های زیرزمینی، جمع‌آوری و تصفیه آب‌های سطحی از جمله مواردی است که در بحث محیط زیست باید رعایت شود. شهرداری قزوین به بخشی از این موارد می‌تواند ورود کند، بخشی هم وظیفه دستگاه‌های دولتی و حاکمیتی است.

این استاد دانشگاه بحث آماده‌سازی شهر برای مقابله با بلایای طبیعی را موردی می‌داند که کمتر به آن توجه شده است. او می‌گوید: سیل و زلزله بیش از سایر حوادث، قزوین را تهدید می‌کند. شهرداری عمدتا باید با ارتقای خدمات ایمنی و آتش‌نشانی برابر با استانداردها، استقرار سامانه هشدار سریع سیل و زلزله، تقویت سازمان‌های مردم نهاد برای آموزش همگانی رفتار در زمان حوادث و آموزش امداد و نجات، تقویت نظارت بر ساخت و سازها از جهت پیشگیری از تخریب در زمان حوادث و تقویت سامانه‌های مخابراتی، توانایی شهر را در زمان وقوع حوادث، بهبود ببخشد. خیلی مهم است که سیستم مخابراتی تعبیه شود که در زمان حوادث، با دستگاه‌ها و بخش‌های تحت فرماندهی به راحتی ارتباط برقرار شود.

پروین‌نیا با بیان اینکه در حوزه اقتصاد شهری، قزوین پتانسیل بسیار خوبی در زمینه گردشگری دارد؛ اظهار می‌کند: عملکرد شهرداری در خصوص بازسازی سعدالسلطنه و برخی آثار تاریخی، مثبت و قابل تقدیر است. باید این گونه اقدامات را افزایش داد و زیرساخت‌های گردشگری را تقویت کرد. ما با کمبود شدید هتل در قزوین مواجه هستیم و تلاش‌ها در چند سال اخیر برای رفع این نقص، کم اثر بوده است. از طرفی باید تسهیل در دسترسی‌ها مورد توجه قرار بگیرد و محورهایی در بافت تاریخی تعریف شوند که هم جذابیت داشته و هم چند اثر تاریخی را به ‌یکدیگر مرتبط کنند. شناسایی ظرفیت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری از دیگر اقدامات ضروری شهرداری است تا از آن طریق بتوان سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی را به سوی قزوین جلب کرد.

 

 

 


چهارشنبه 1 شهريور 1396
04:00:24
 
 
Copyright © 2017 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT