از رگ نگاری (آنژیوگرافی) چه می‌دانید؟


تدوین و نگارش: ا. امیردیوانی
اشاره:
تغییر سبک زندگی در دهه‌های اخیر و به پیروی آن تقلیل تحرک جسمی، مصرف سیگار، افزایش چربی و پرفشاری خون سبب گردیده است که امراض قلبی ـ عروقی به ویژه در سرزمین‌های رو به گسترش به منزله یکی از مهم‌ترین عوامل مرگ و میر شناخته شوند.
در زمره‌ی اثر‌بخش‌ترین شیوه‌های تشخیص وجود گرفتگی در عروق تغذیه کننده‌ی قلب (کرونر) ـ از عوامل بروز حمله‌های قلبی برآمده از گرفتگی یا انسداد عروق، امروزه می‌توان از راه‌کارهای گونه گون نام برد که چه بسا افراد از شنیدن نام آن بیمناک‌اند. در حالی که رگ‌نگاری (آنژیوگرافی) صرفا یک شیوه‌ی تشخیص جهت بررسی رگ‌های قلب است. به گفته‌ی دکتر محسن شهیدی، فوق‌تخصص قلب: «این عمل، روش پرتونگاری از رگ‌های خونی می‌باشد که به منظور مشاهده و معاینه‌ی دقیق رگ‌های قلب و ساختمان این عضو حساس بدن کاربرد دارد. این شیوه به رغم سایر روش‌های تشخیص هم چون قلب‌نگاری (کاردیوگرافی) و نوار قلب حتما باید در بیمارستان و زیر نظر متخصص قلب صورت گیرد.»
پیشینه و کاربرد
رگ‌نگاری (آنژیوگرافی) قلب سابقه‌ی تقریبا زیادی را داراست. نخستین دفعه حدود 25 سال پیش این کار در آمریکا انجام پذیرفت. در آن زمان نیز توسط لوله‌ی بلند، نازک و انعطاف‌پذیری موسوم به «کانتر» از راه رگ قلب به رگ قلب می‌رسیدند و عکس‌برداری صورت می‌گرفت. در آن‌ عهد دستگاه یاد شده خیلی پیشرفته و تصاویر چندان واضح نبود. بنا به اظهار دکتر محمد رضا رجبی، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی: «اما امروزه این وسیله و کانترهایی که به وسیله‌ی آن‌ها به قلب دسترسی پیدا می‌کنند و مواد حاجب به درون عروق و حفره‌ها تزریق می‌گردند، پیشرفته شده‌اند. به گونه‌ای که موارد تشخیصی و درمانی فراوانی از جمله ترمیم رگ‌ها (آنژیوپلاستی) و بادکنک (بالون) زدن برای رفع تنگی‌های عروق کرونر به اجرا در‌می‌آید.
چگونگی انجام آنژیوگرافی و کاربرد آن
در رگ‌نگاری (آنژیوگرافی) با تزریق مواد حاجب به داخل عروق، آن‌ها را بررسی می‌کنند تا کالبد شناسی (آناتومی) جریان و شدت احتمالی مورد توجه قرار گیرد. اکثر افراد را نظر بر این است که این عمل صرفا جهت بررسی رگ‌های تغذیه‌کننده‌ی قلب به کار می‌رود، در حالی که شیوه‌ی یاد شده را جهت مشاهده‌ی وضع همه‌ی عروق مانند عروق مغز، شکم و کلیه هم می‌شود به کار برد.»
«هر چند زمانی که لوله‌ی کانتر به قلب می‌رسد، ممکن است فرد قدری دچار تپش قلب شود ـ که این وضع طبیعی است ـ ولی کلا هنگام انجام آنژیوگرافی، او چیزی حس نمی‌کند. لوله‌ی ظریف از جنس نوعی پلاستیک (کانتر) از طریق سیم‌های نازکی که به جدار رگ آسیب نمی‌زند، به رگ قلب می‌رسد و توسط این لوله‌ها مواد حاجب تزریق می‌گردد تا عکس‌برداری با اشعه‌ی مجهول (ایکس) صورت گیرد. در این روش پس از این که کانتر از طریق شریان یا وریدی که در کشاله‌ی ران وجود دارد به سمت قلب فرستاده شده و در قلب یا مدخل عروق تغذیه کننده‌ی آن قرار گرفت، ماده‌ی حاجب ـ که توسط اشعه‌ی مجهول قابل رویت است، تزریق و از زوایای گوناگون قلب، عکس برداشته می‌شود.
معمولا مراحل کار حدود نیم ساعت به درازا می‌انجامد و شخص تنها باید هنگام آنژیوگرافی به مدت 5 تا 10 ثانیه نفس خود را حبس کرده و تکان نخورد و گاهی اوقات از شریان‌های موجود در مچ دست یا آرنج نیز برای همین منظور استفاده می‌شود.
کاربرد معمول این عمل، در بردارنده‌ی مشکلات اکتسابی (تنگی عروق کرونر)، تایید ناهنجاری‌های مادرزادی قلب (سوراخ‌های داخل قلب یا تنگی دریچه‌ها) و... است. در صورت وجود شواهدی دال بر تنگی رگ‌ها یا مشکلات ساختمانی قلب قاعدتا متخصص قلب انجام آنژیوگرافی را به بیمار توصیه می‌کند. رسم بر این است که پیش از هر نوع عمل جراحی روی رگ‌های تغذیه‌کننده‌ی قلب، با اعمال جراحی مرتبط با مشکلات مادرزادی، ابتدا باید با آنژیوگرافی، آناتومی موضع مربوطه را مشخص کرد.
طی رگ‌نگاری (آنژیوگرافی)، امکان اندازه‌گیری مستقیم فشارهای درون قلب، مشاهده‌ی عروق کرونر، حفره‌های قلبی و عروقی بزرگ و... فراهم می‌شود. هم‌چنین اقدامات درمانی در آنژیوگرافی نیز امکان‌پذیر بوده که از جمله‌ی آن‌ها باز کردن یا ترمیم رگ (آنژیوپلاستی) است.
مطابق روش مورد بحث، رگ مسدود توسط بادکنکی به نام بالون، متسع و چند ثانیه در این حالت نگه داشته می شود تا رگ باز شود. گاه نیز جهت جلوگیری از انسداد مجدد، وسیله‌ی فنر مانندی به نام استنت درون رگ مسدود نهاده می‌شود.
هر چند معمولا آنژیوگرافی بدون درد و ناراحتی انجام می‌شود، لیکن در مواردی نیز هنگام تزریق ماده‌ی حاجب احساس تهوع، استفراغ، برافروختگی موقت یا گرمی به بیمار دست می‌دهد که به سرعت برطرف می‌شود. آنژیوگرافی معمولا آزمایشی بی‌خطر است لکن در موارد نادر اگر در حین عبور کانتر، مریض دچار مشکلی شود، معمولا می‌توان فورا داروهای لازم را مستقیما به درون قلب تزریق و اشکال را رفع کرد.» «در این روش صرف‌نظر از عوارض بسیار اندکی که دارد، ممکن است در نقطه‌ای که از آن رگ گرفته شده (مانند دست و ران)، تجمع خون (هماتوم) یا خون‌ریزی روی دهد یا واکنش حساسیتی به داروهای مصرفی، عوارض کلیوی و سکته‌ی قلبی یا بی‌نظمی ضربان آن (آریتمی) بروز کند یا نادرتر از این پارگی عروق رخ دهد، اما احتمال ایجاد این عوارض کم‌تر از یک درصد است و می‌توان با دارو و درمان مهار کرد و پیش‌گیری شدنی بوده و مرگ و میر از آن‌ها کمتر از 05/0 درصد است یعنی از هر ده هزار تن، 5 نفر احتمال جان‌سپاری دارند.
موقع آنژیوگرافی، بیمار هوشیار و بیدار است و هوش‌بری در کار نیست. خود این عامل درد ندارد، ولی در محلی که از طریق آن کانترها وارد می‌شوند، بی‌حسی موضعی صورت می‌گیرد و احتمال دارد بیمار درد خفیفی حس کند. برای رفع فشار روانی (استرس) احتمالی، بیمار هم پیش از آنژیو، داروهایی که فقط جنبه‌ی آرامش‌بخشی دارد، به وی داده می‌شود. معمولا با مصرف این داروها، اضطراب به حداقل می‌رسد اما گاهی اضطراب شدید موجب تپش قلب می‌گردد.
مطالعه‌ای نشان داده بیمارانی که پیش از آنژیو گروه درمانی (پزشک ـ پرستار) اطلاعات لازم را درباره‌ی روش کار، در حدی که لازم است بیمار بداند، در اختیارشان گذاشته و به آن‌ها اطمینان دادند، نسبت به دسته‌ای که چنین اطلاعاتی ندارند، کم‌تر دچار تپش قلب، نامنظمی ضربان قلب و دلهره شدند و همکاری بیش‌تری نمایاندند.»
«انتخاب این که آنژیو از کشاله‌ی ران باشد یا دست به عهده‌ی پزشک است ولی در کشور ما معمولا از کشاله‌ی ران انجام می‌شود، مگر این که اختلال کالبدشناسی، انسداد رگ یا چاقی ... وجود داشته باشد. چنان چه کانتر از کشاله‌ی ران وارد شود، بیمار باید دراز بکشد و اگر دست باشد، می‌تواند بنشیند. خود آنژیو تقریبا 15 تا 20 دقیقه طول می‌کشد، مگر این که قرار باشد، اقدام درمانی نیز به عمل آید. پس از خروج کانتر هم محل ورود آن، پانسمان می‌شود و تمام فرایند 30 دقیقه زمان می‌برد.»
«آنژیوگرافی درمانی کاربرد بسیار گسترده‌ای داشته و در قیاس با عمل جراحی از مزایای متعددی از جمله کوتاه شدن دوره‌ی بستری، کاهش هزینه‌ و تقلیل عوارض بعد از عمل جراحی برخوردار است. امروزه آنژیوگرافی به منظور بررسی عروق کلیه، مغز، قلب، ریه و دستگاه گوارش نیز به کار می‌رود.
چه کسانی باید رگ‌نگاری (آنژیوگرافی) گردند؟
برای بررسی اختلال و گرفتگی‌های عروق در هر اندازه‌ای امکان دارد آنژیوگرافی ضرورت یابد. اما در قلب و به ویژه برای افراد دچار گرفتگی‌های رگ‌های تغذیه‌کننده‌ی قلب بیش‌تر انجام می‌یابد. احتمال گرفتگی این عروق در افرادی که عوامل خطرساز همانند سیگار کشیدن، ابتلا به مرض قند، پرفشاری خون، چربی زیاد، چاقی، کم‌تحرکی و استرس دارند، زیاد است. امکان دارد اینان دچار درد قلبی باشند، لیکن گاه بدون علامت‌اند و مثلا اتفاقی در بررسی‌های تشخیصی هم‌چون آزمایش ورزش و پویش (اسکن) قلب احتمال گرفتگی مطرح و بیمار برای آنژیوگرافی منظور می‌شود. ضمنا جهت بررسی اختلال‌های مادرزادی قلبی و بعد از سکته‌های قلبی، ایست قلبی، برای بررسی امراض دریچه‌های قلب و پارگی دیواره‌ی آئورت نیز صورت می‌گیرد.
اقدامات قبل و بعد از آنژیوگرافی
پیش از این عمل باید پیرامون داروهایی که مصرف می‌کنیم، با پزشک مشورت کنیم زیرا مصرف برخی داروها مثل متفورمین و رقیق‌کننده‌های خون مانند وارفارین باید قطع شود. آزمایش‌هایی جهت بررسی احتمال اختلال‌های خونی، کم‌خونی، اختلال کلیه، امراض عفونی همانند ایدز و عفونت‌های فعال انجام می‌گیرد. پس از آنژیوگرافی نیز چند ساعت بیمار را تحت نظر می‌گیرند و بعد ترخیص می‌شود.
گفتنی است اگر آنژیو از کشاله‌ی ران انجام شده باشد، بیمار بعد از انجامش تا 6 ساعت نباید هیچ تحرکی داشته باشد و وزنه‌ی سبک روی محل می‌گذارند تا جلوی خون‌ریزی گرفته شود. اگر هم از دست باشد، بانداژ خفیفی انجام می‌دهند، لیکن بعد می‌تواند فعالیت سبک داشته باشد و چنان‌چه مشکل چشم‌گیر قلبی ـ عروقی نداشت، 24 ساعت بعد می‌تواند فعالیت‌های روزمره‌اش را از سر گیرد.
معمولا به بیمارانی که تحت عمل آنژیوگرافی قرار می‌گیرند، داروهای رقیق‌کننده‌ی خون می‌دهند و بیمار باید مدت طولانی‌تر استراحت مطلق داشته باشد، ولی پس از 24 ساعت بستری مرخص می‌شود. فقط نظارت‌ها اندکی فزون‌تر است.»
منابع:
ـ 1 ـ «آنژیوگرافی؛ یک پرتونگاری بی‌خطر» بی ن.
ـ 2 ـ صفوی سهی، زهرا: «آنژیوگرافی ترسناک نیست!»، روزنامه‌ی جام جم، مهر 91.

سه شنبه 12 دي 1391
09:16:06
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT